Ыдыктыг Библия: Левит
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:30:52.080037+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Левит

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Левит

Левит

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

(азы Чүдүлге дүрүмнериниң ному)

Киирилде

Бо болза Моисейниң Беш номунуң үшкүзү-дүр. Номнуң «Левит» деп адын Эрги Чагыг-керээниң эрте-бурунгу грек очулгазындан алган – номда хөй дүрүмнер Левийниң аймаандан үнген Бурганның бараалгакчыларының кылыр ажыл-албанынга хамааржыр.

Номнуң болуушкуннарын Бурганның Моисейге Синай даг чанынга бергени, «Хосталыышкын» деп номда-ла бижиттинип эгелээн хоойлу-дүрүмнүң уланчызы кылдыр көргүскен. Номнуң эгезинде (1–10 эгелер) Бурганның бараалгакчыларынга негелделерни база өргүл кылырда оларның хүлээлгелерин тодарадып бижээн. Өргүл салыышкыннарының утказы, хамыктың мурнунда, кижи бодунуң Бурган-биле чаңгыс эптиг болур дээн чүткүлүн илередип, хайырлаан ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтирип, чогуур алдар-хүндүнү Аңаа көргүзүп, бодунуң бачыттары болгаш үүлгедиглери дээш кыптыгар Ооң килеңин чайладып шыдаарында болур.

Ооң соонда (11–16 эгелер) израиль чонга чүдүлге сагылгаларын ёзугаар арыг чүүлдү арыг эвес чүүлден аңгылаарының дугайында айтыышкыннарны берген. Израильчилерниң чуртталгазы чүгле өргүлдер салыры болгаш чүдүлге сагылгаларын ёзугаар арыг болуру-биле кызгаарлаттынмайн, а ол ышкаш элээн хөй хуу, өг-бүле, хөй-ниитижи болгаш экономиктиг хүлээлгелерни хаара тудуп турган болбайн канчаар. Ол бүгүнү номнуң дараазында кезээнде (17–27 эгелер) тодарадып бижээн. Ол хүлээлгелерни күүседири израиль чонга ону чер-делегейде бар чоннар аразындан шилип алгаш, Бодунга хамааржыр чон кылып алган Бурганга төлептиг, ыдыктыг болурунга дузалаар ужурлуг турган.

Ыдыктыг чоннуң улузу чүгле тодараттынган чүдүлге сагылгаларын шын күүседиринден аңгыда, бот-боттарынга, мал-маганынга, чер-чуртунга шын хамаарылгалыг болурунуң өөредиин алган турган. Ол хоойлуларның хөйү эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң өске чоннарының хоойлуларынга элээн дөмейлешкек, ынчалза-даа, түңнеп чугаалаарга, бүгү талазы-биле Дээрги-Бурган-Чаяакчының аайынга кирер чүткүлге үндезилеттинген болганы-биле ылгалып турар.

1

Бүрүн өрттедир өргүл

1^1Дээрги-Чаяакчы Моисейни кый депкеш, Ужуражылга майгынындан аңаа мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону дамчыдып чугаала. Силерниң араңардан бир кижи Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылыксаар болза, азырал амытаннарны – бода азы шээр малды эккеп салзын+.

3Бир эвес ол кижиниң өргүлү бүрүн өрттедир өргүл, а салыр малы – бода мал болур болза, четпес-дудуу эвес эр малын эккеп салзын. Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг болзун дээш, Ужуражылга майгынынче кирер черже малын сүрүп эккелзин. 4Оон демги кижи холун өргүл малының бажынга салзын – Дээрги-Чаяакчы ооң өргүлүн хүлээп аарга, ол кижи бодун арыглаар өршээлди чедип алыр. 5Демги кижи Дээрги-Чаяакчының мурнунга бода малын дөгерзин, а Аароннуң оолдары – Бурганның бараалгакчылары малдың ханын дозуп эккелгеш, Ужуражылга майгынынче кирер черде турар өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 6Өргүлдү салган кижи өргээн малының кежин сойгаш, мага-бодун кезектей одура шаап каапсын. 7А Аароннуң оолдары – Бурганның бараалгакчылары өргүл салыр бедигээшке от кывыскаш, ынаар ыяштардан салып кагзыннар. 8Олар малдың демги одура шапкан кезектерин, бажын болгаш чаан өргүл бедигээжинде салган отта хып чыдар ыяштарга чада салып кагзын. 9Өргүл кылып турар кижи бода малдың ишти-хырны болгаш чодаларын сугга чуп каапсын, а Бурганның бараалгакчызы ол бүгүнү өргүл салыр бедигээшке өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка бүрүн өрттедир өргүл ол-дур+.

10А бир эвес ооң бүрүн өрттедир өргүлү шээр мал – хойлар азы өшкүлер болза, четпес-дудуу эвес эр малын эккеп салзын. 11Ооң соонда өргээн малын Дээрги-Чаяакчының мурнунга, өргүл бедигээжиниң соңгу талазынга дөгерзин, а Аароннуң оолдары – Бурганның бараалгакчылары ооң ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 12Өргүл салып турар кижи малын кезектей одура шаап каапсын база бажы биле чаан аңгылап кагзын, а Бурганның бараалгакчызы оларны өргүл бедигээжинде салган отта хып чыдар ыяштарга чада салып кагзын. 13Оон ол кижи малдың ишти-хырны болгаш чодаларын сугга чуп каапсын, а Бурганның бараалгакчызы ол бүгүнү өргүл бедигээжинге эккеп салгаш, өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка бүрүн өрттедир өргүл ол-дур+.

14А бир эвес ол кижиниң Дээрги-Чаяакчыга салган бүрүн өрттедир өргүлү куштардан болза, көге-бугалардан азы көгээзиннерден эккеп өргүзүн+. 15Бурганның бараалгакчызы кушту өргүл салыр бедигээшке эккелгеш, мойнун оора долгааш, бажын бедигээш кырынга өрттетсин, а ханын бедигээштиң ханазынче сыргадып аксып каапсын. 16Оон куштуң боостаазын чүглери-биле катай аңгылааш, өргүл бедигээжиниң чөөн талазында хүл чыдар черже октапсын. 17Ол ооң соонда кушту ийи чалгынындан туткаш, чара тыртыпсын, ынчалза-даа шуут ийи чара үзе тыртпазын+, оон өргүл бедигээжинде салган отта чыдар ыяштарга өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка бүрүн өрттедир өргүл ол-дур+».

2

Далган-тараа өргүлү

2^1«Кандыг-бир кижи далган-тараазын Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр салып турар болза+, ооң өргүлү эң шынарлыг кызыл-тас далганындан болзун; ол кижи далганынче олива үзүн кутсун база ладан дээр чаагай чыттыг чукту салзын. 2Оон өргүлге салыр далган-тараазын Аароннуң оолдарынга – Бурганның бараалгакчыларынга аппарып берзин. Бурганның бараалгакчызы оортан бир адыш ишти далганны, олива үзүн болгаш ладанның шуптузун ап алзын – өргүлдүң сагындырыг болур кезээ ол-дур. Оон ону өргүл бедигээжинге өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка өрттедир өргүл ол-дур+. 3А далган-тараа өргүлүнүң арткан кезээ Аароннуу болгаш ооң оолдарыныы болур+: Дээрги-Чаяакчыга өргээн өргүлдер аразында аажок ыдыктыг өргүл ол-дур.

4Суугуга хаарган далган-тараа өргүп турар болзуңза, ажыткы-биле хөөтпээн далгандан хаарган, олива үзү холаан боованы азы олива үзү-биле кырын чаап каан чуга хаарган далганнарны өргү+. 5А бир эвес өргүлүңнү калбак тавак-пашка быжырган болзуңза+, олива үзү холаан, ажыткы-биле хөөтпээн далгандан быжырган далган-тараа болзун. 6Ону үүрмектей буза тырткаш, олива үзүнден кудуп каг: далган-тараа өргүлү ол-дур. 7А бир эвес өргүп турар далган-тарааңны борбак пашка быжырган болзуңза, олива үзү немеп каан далгандан быжырган өргүл болзун.

8Ынчалдыр белеткеп быжырган өргүлүңнү Дээрги-Чаяакчыга эккелгеш, Бурганның бараалгакчызынга дамчыдып бер, а ол ону өргүл бедигээжинге салзын. 9Оон ооң сагындырыг болур кезээн аңгылааш, өргүл бедигээжинге өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка өрттедир өргүл ол-дур+. 10А далган-тараа өргүлүнүң арткан кезээ Аароннуу болгаш ооң оолдарыныы болур: Дээрги-Чаяакчыга өргээн өргүлдер аразында аажок ыдыктыг өргүл ол-дур. 11Дээрги-Чаяакчыга эккеп салып турарыңар кандыг-даа далган-тараа өргүлүн ажыткы-биле хөөтпээн болзун+, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр кандыг-даа ажыткыны база ары чигирин отка өрттетпес ужурлуг силер. 12Оларны баштайгы дүжүттүң өргүлү кылдыр Дээрги-Чаяакчыга эккеп болур силер+, ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыттыг ыш болзун дээш өргүл бедигээжинге өрттетпеңер. 13Далган-тарааңның кандыг-даа өргүлүн дузап ал, өргүлүңнү Бурганыңның чагыг-керээзин шынзыдып турар дус-биле дузаарын утпа: өргүлдериңниң шуптузун дузап каан болзун+.

14А бир эвес Дээрги-Чаяакчыга чаа дүжүттүң баштайгы тараазындан далган-тараа өргүлү кылып турар болзуңза, баштай бышкан тараа баштарын отка хооргаш база үүредир соктааш, өргүлүң кылдыр эккел+. 15Тарааңче олива үзү куткаш, ладанны база салып каг: далган-тараа өргүлү ол-дур. 16Бурганның бараалгакчызы үүредир соктаан тарааны, олива үзүн болгаш бүгү ладанны+ өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга салган отка өрттедир өргүл ол-дур+».

3

Эп-найырал өргүлү

3^1«Бир эвес кандыг-бир кижи эп-найырал өргүлү салып, бода малын өргүп турар болза+, четпес-дудуу эвес эр азы кыс бодазын Дээрги-Чаяакчыга эккелзин. 2Оон бодунуң холун өргүп турар малының бажынга салгаш, ону Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга дөгерзин, а Аароннуң оолдары – Бурганның бараалгакчылары малдың ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 3Ооң соонда ол кижи эп-найырал өргүлүнден ижин-хырын чаан, малдың иштинде хамык чагны отка өрттедири-биле салзын. 4Оон ыңай ийи бүүректи чаа-биле катай, оорга чаан база баарның эът-чаглыг кезээн – ол бүгүнү бүүректер-биле кады аңгылап ужулгаш – өргүлге салзын. 5А Аароннуң оолдары ол чагларны өргүл бедигээжинге, отта салган ыяштарда чыдар бүрүн өрттедир өргүл-биле кады өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка өрттедир өргүл ол-дур+.

6А бир эвес ол кижи Дээрги-Чаяакчыга эп-найырал өргүлү кылдыр шээр мал салып турар болза, четпес-дудуу эвес эр азы кыс малды эккеп салзын. 7Ол кижи өргүл кылдыр хой малды салып турар болза, оозун Дээрги-Чаяакчыга эккелгеш, 8холун өргүлүнүң бажынга салгаш, Ужуражылга майгынының мурнунга дөгерзин, а Аароннуң оолдары малдың ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 9Оон ол кижи өргүл кылдыр салган малының чаан Дээрги-Чаяакчыга салган отка өрттедир өргүл кылдыр эккелзин: ужазын мырыңай көп-белдирден үзе кескеш, бүдүнү-биле, а ол ышкаш ижин-хырын чаан база малдың иштинде хамык чагны өргүлге салзын. 10Оон ыңай ийи бүүректи чаа-биле катай болгаш оорга чаан база баарның эът-чаглыг кезээн – ол бүгүнү бүүректер-биле кады аңгылап ужулгаш, өргүлге салзын. 11Бурганның бараалгакчызы ол чагларны өргүл салыр бедигээшке өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга салган отка өрттедир өргүл чеми ол-дур+.

12А бир эвес ол кижи өргүл кылдыр өшкү малды салып турар болза, оозун Дээрги-Чаяакчыга эккелгеш, 13холун өргүлүнүң бажынга салзын база Ужуражылга майгынының мурнунга дөгерзин, а Аароннуң оолдары өшкүнүң ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 14Оон ол кижи эккелген малындан Дээрги-Чаяакчыга салган өргүл кылдыр ижин-хырын чаа болгаш малдың иштинде хамык чагны эккеп салзын. 15Оон ыңай ийи бүүректи чаа-биле катай болгаш оорга чаан база баарның эът-чаглыг кезээн – ол бүгүнү бүүректер-биле кады аңгылап ужулгаш – өргүлге салзын. 16Бурганның бараалгакчызы ол чагларны өргүл салыр бедигээшке өрттетсин: Дээрги-Чаяакчыга чаагай чыт, отка өрттедир өргүлдүң чеми ол-дур+; чагның шуптузун Аңаа салыр херек+. 17Силерниң бүгү салгалдарыңарга, каяа-даа чурттап чорзуңарза, кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм бо-дур: кандыг-даа чаг биле ханны чивеңер+».

4

Бурганның дээди бараалгакчызының бачыды дээш өргүл

4^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчының бир-ле айтыышкынынга удур кандыг-бир кижи частырыг кылып бачыт үүлгедип, айтыышкыннарның бирээзинге удур бир-ле чүве кылган дижик+.

3Бурганның дээди бараалгакчызы бачыт үүлгеткеш, оозу-биле чонну буруулуг кылып каан дижик. Ол үүлгеткен бачыды дээш өргүл кылдыр бода малындан четпес-дудуу эвес бугажыкты Дээрги-Чаяакчыга эккеп салзын. 4Бурганның дээди бараалгакчызы бугажыкты Ужуражылга майгынынче кирер черге, Дээрги-Чаяакчының мурнунга эккелзин, холун ооң бажынга салзын. Оон бугажыкты Дээрги-Чаяакчының мурнунга дөгерзин. 5Ооң соонда бугажыктың ханын дозуп алгаш, Ужуражылга майгынынче киирип келзин, 6оон Дээрги-Чаяакчының мурнунга, ыдыктыг черниң көжегезиниң мурнунга салаазын ханче суккаш, чеди катап бызай чашсын. 7Оон ол Ужуражылга майгынының иштинде турар, Дээрги-Чаяакчының мурнунда айдызаар өргүл бедигээжиниң дөрт мыйызын хан-биле чаап кагзын+, а бугажыктың арткан ханының шуптузун Ужуражылга майгынынче кирер черде турар өргүл салыр бедигээштиң дөжээнче төпсүн. 8Ооң соонда өргүлдүң бугажыындан хамык чагны: ижин-хырын чаа болгаш малдың иштинде хамык чагны уштуп каапсын. 9Оон ыңай ийи бүүректи чаа-биле катай болгаш оорга чаан база баарның эът-чаглыг кезээн – ол бүгүнү бүүректер-биле кады – аңгылап ужулзун. 10Эп-найырал өргүлүнге салган бугадан ол бүгүнү аңгылап уштуру ышкаш кылзын. Оон Бурганның бараалгакчызы ол чагларны өргүл салыр бедигээшке өрттетсин. 11-12А бугажыктың арткан бүгү кезектерин: кежин, хамык эъдин, бажын болгаш чодаларын база ишти-хырнын чини-биле катай чоннуң турлааның даштында хүл төгер арыг черже үндүре берзин, оон ыяштарга чада салгаш, өрттетсин. Бугажыкты хүл төгер черге өрттедир болзун+».

Бүгү чоннуң бачыды дээш өргүл

13«Израильдиң бүгү чону частырыг кылып, бачыт үүлгеткен, а ол херек ниитилелдиң көөр караандан чажыртына берген; улус Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарынга удур кылып болбас ужурлуг бир-ле чүве кылгаш, буруудай берген дижик+. 14Оларның үүлгеткен бачыды билдине бээрге, бүгү ниитилел бачыт дээш өргүл кылдыр кодан малдың аразындан бугажыкты үндүргеш, Ужуражылга майгынының мурнунга эккелзин. 15Оон ниитилелдиң баштыңнары Дээрги-Чаяакчының мурнунга холдарын бугажыктың бажынга салзын база ону дөгерзин. 16Бурганның дээди бараалгакчызы бугажыктың ханын Ужуражылга майгынынга эккелгеш, 17Дээрги-Чаяакчының мурнунга, ыдыктыг черниң көжегезиниң мурнунга салаазын ханга суккаш, чеди катап бызай чашсын+. 18Оон ол Ужуражылга майгынының иштинде турар, Дээрги-Чаяакчының мурнунда өргүл бедигээжиниң дөрт мыйызын хан-биле чаап кагзын, а арткан бүгү ханны Ужуражылга майгынынче кирер черде турар өргүл салыр бедигээштиң дөжээнче төпсүн. 19Бугажыктың хамык чаан аңгылап ужулгаш, өргүл салыр бедигээшке өрттетсин 20база ооң мурнундагы бугажык-биле кылыр бүгү чүүлдү ооң-биле кылзын. Бурганның бараалгакчызы ынчалдыр кылып, чонну арыглаарга, олар Бурганның өршээлин алыр. 21Бурганның бараалгакчызы ол бугажыкты чоннуң турлааның даштынче үндүре бергеш, ооң мурнундагы бугажыкты өрттеткени дег, база ынчаар өрттетсин: ниитилелдиң салганы бачыт дээш өргүл ол-дур».

Баштың кижиниң бачыды дээш өргүл

22«Баштың кижи бачыт үүлгедип, Дээрги-Чаяакчы Бурганының айтыышкыннарынга удур кылып болбас бир-ле чүвени частырыг бооп кылгаш, буруудай берген дижик. 23Ол ынчан бодунуң үүлгеткен бачыдын билип кааш, четпес-дудуу эвес дүктүгүр хунаны өргүлге салзын. 24Оон хунаның бажынга холун салзын база ону бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерер черге, Дээрги-Чаяакчының мурнунга дөгерзин: бачыт дээш өргүл ол-дур. 25Бурганның бараалгакчызы өргүлдүң ханынче салаазын суккаш, өргүл салыр бедигээштиң мыйыстарын чаап кагзын, а арткан ханны өргүл бедигээжиниң дөжээнче төпсүн. 26Ооң соонда хунаның хамык чаан, эп-найырал өргүлүнүң чаа дег, өргүл салыр бедигээшке өрттетсин. Бурганның бараалгакчызы баштың кижиниң бачыдын ынчалдыр арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр».

Чоннуң бир төлээлекчизиниң бачыды дээш өргүл

27«Чон аразындан кандыг-бир карачал кижи частырыг кылып, бачыт үүлгеткеш, Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарының бирээзинге удур кылып болбас ужурлуг бир чүве кылгаш, буруудай берген дижик+. 28Ол бодунуң үүлгеткен бачыдын билип кааш, бачыды дээш өргүл кылдыр четпес-дудуу эвес дүктүгүр кыс өшкүнү эккеп салзын. 29Оон холун өргүлүнүң бажынга салзын база бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерер черге бачыт дээш өргүлдүң өшкүзүн дөгерзин. 30А Бурганның бараалгакчызы өргүлдүң өшкүзүнүң ханынче салаазын суккаш, бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээштиң мыйыстарын чаап кагзын, а арткан ханның шуптузун өргүл бедигээжиниң дөжээнче төпсүн. 31Оон Бурганның бараалгакчызы өшкүнүң хамык чаан, эп-найырал өргүлүнүң чаа дег, аңгылап ужулзун база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт болзун дээш+ өргүл салыр бедигээшке өрттетсин; Бурганның бараалгакчызы демги кижини ынчалдыр арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр.

32А бир эвес ол кижи бодунуң бачыды дээш өргүл кылдыр хой малды салырын күзээр болза, четпес-дудуу эвес кыс хойну эккеп салзын. 33Ол кижи холун өргүлүнүң бажынга салзын база бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерер черге хоюн бачыт дээш өргүл болу бээр кылдыр дөгерзин. 34Бурганның бараалгакчызы өргүлдүң ханынче салаазын суккаш, бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээштиң мыйыстарын чаап кагзын, а арткан ханның шуптузун өргүл салыр бедигээштиң дөжээнче төпсүн. 35Оон хойнуң хамык чаан, эп-найырал өргүлүнге салган хойнуң чаан дег, аңгылап ужулзун база Дээрги-Чаяакчыга салган өске өргүлдер-биле кады өрттетсин. Бурганның бараалгакчызы демги кижини үүлгеткен бачыдындан ынчалдыр арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр.

5

5^1Шак мындыг бачыттар туруп болур. Кандыг-бир кижи бир-ле чүүлдү көрүп, билген тургаш, каргыш салган сөстү[*] дыңнааш-даа азы херечи болу бергеш-даа, билир чүүлүн дыңнатпайн баар болза, буруузун боду чүктээр. 2Азы бир кижи кандыг-бир арыг эвес чүүлге: арыг эвес аңның сегинге, азы арыг эвес азырал малдың сегинге, азы арыг эвес үүрмек дириг амытанның сегинге дегген болза, боду ындыг деп билбезе-даа, база арыг эвес болгаш буруулуг болур+. 3Азы бир кижи арыг эвес өске кижиге (оон кээп турар, бужартап боор янзы-бүрү арыг эвес чүүлдерниң кандыызы-даа хамаан чокка) деггеш, ону билип кааш, база буруулуг болур+. 4Азы бир кижи улустуң черле даңгыраглап чаңчыккан чүүлүнге хамаарыштыр бир-ле багай азы эки чүүл кылыр бооп, бодал чокка аксы-даңгыраан берген болза+, ону билип кааш, база буруулуг болур. 5Шак ындыг кижи ол таварылгаларның кайызы-даа дээш буруулуг болза, кандыг бачыт үүлгеткенин ажыы-биле билинзин. 6Ооң соонда үүлгеткен бачыды дээш Дээрги-Чаяакчыга буруузун билингениниң өргүлү кылдыр кыс шээр малды: хойну азы дүктүгүр өшкүнү эккеп салзын. Бурганның бараалгакчызы ынчан ону бачыдындан арыглап каар.

7А бир эвес ол кижиниң шээр мал эккеп салыр харык-шинээ чок болза, бачыды дээш буруузун билингениниң өргүлү кылдыр Дээрги-Чаяакчыга ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни эккеп салзын+: бирээзи бачыт дээш өргүл, а өскези – бүрүн өрттедир өргүл болзун. 8Ол кижи куштарын Бурганның бараалгакчызынга чедире берзин, а Бурганның бараалгакчызы баштай бачыт дээш өргүлдүң кужун өргүп, ооң мойнун оора долгазын, чүгле бажын мага-бодундан аңгылавазын. 9Оон ол өргүлдүң ханындан өргүл салыр бедигээштиң ханазынче бызай чашсын, а арткан ханны өргүл бедигээжиниң дөжээнче төпсүн: бачыт дээш өргүл ол-дур. 10А өске кушту доктааткан чурум ёзугаар бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салзын. Бурганның бараалгакчызы ол кижини үүлгеткен бачыдындан ынчалдыр арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр. 11Бир эвес ол кижи ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни эккеп салып шыдавас болза, үүлгеткен бачыды дээш бир эфа иштиниң оннуң бир кезээ эң шынарлыг далганны эккеп салзын; ооң бачыт дээш өргүлү ол-дур. Ол кижи өргүлүнүң далганынче олива үзү кутпазын база ладанны салбазын – ындыг чүүлдер өргүлге турбас ужурлуг+. 12Оон өргүлүн Бурганның бараалгакчызынга эккеп берзин. А Бурганның бараалгакчызы өргүлдүң сагындырыг боор кезээ кылдыр бир долу адышты уруп алгаш, өргүл бедигээжинге Дээрги-Чаяакчыга салып, отка өрттетсин: бачыт дээш өргүл ол-дур. 13Бурганның бараалгакчызы демги кижини ол таварылгаларның кайы-бирээзинде үүлгеткен бачыдындан ынчалдыр арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр. Далган-тараа өргүлүн салып турда дег, артып калган далган Бурганның бараалгакчызыныы болур+».

Кем-буруу дээш өргүл

14Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 15«Кандыг-бир кижи частырыг кылып бачыт үүлгеткеш+, Дээрги-Чаяакчыга бараалгадыр ужурлуг ыдыктыг чүүлдерин бараалгатпайн барган дижик. Ол кижи кем-буруузу дээш өргүл кылдыр шээр малындан четпес-дудуу эвес кошкарны Дээрги-Чаяакчыга эккеп салзын. Кошкарның өртээн ыдыктыг черге ажыглаар мөңгүн шекелге[*] тодаратсын. 16Ыдыктыг чүүлдерге чедирген когаралы дээш, демги кижи ооң өртээн төлээш, өртектиң бештиң бирин база немей бергеш+, Бурганның бараалгакчызынга хүлээдир ужурлуг. А Бурганның бараалгакчызы кем-буруу дээш өргүлдүң кошкарын өргээш, демги кижини арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр.

17А бир эвес кандыг-бир кижи бачыт үүлгедип, Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарының бирээзинге удур кылып болбас чүве кылыр болза, боду-даа билбейн буруудай бергени ол-дур база буруузун ол боду чүктээр ужурлуг. 18Ол кижи кем-буруузу дээш өргүл кылдыр бодунуң шээр малындан четпес-дудуу эвес кошкарны доктаадып каан өртектиң аайы-биле Бурганның бараалгакчызынга эккелзин. Бурганның бараалгакчызы демги кижини боду-даа билбейн кылган частырыындан арыглаарга, ол кижи Бурганның өршээлин алыр. 19Демги кижиниң Дээрги-Чаяакчының мурнунга буруудаан кем-буруузу дээш салыр өргүлү ол-дур».

6

6^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2-3«Кандыг-бир кижи Дээрги-Чаяакчының мурнунга бачыт үүлгедип, кемниг херек кылып, өске кижиниң бүзүрелин шын эвес ажыглап, аңаа шыгжадып каан азы түр када ажыглаары-биле берип каан чүвезин „албадым“ деп мегелээн, азы оорланган, азы өске кижиниң чүвезин хунаап алган, азы улустуң чидирген чүвезин тып алгаш+, меге даңгырак берип, чугаалаваан дижик+. Шак ындыг хевирлиг кемниг херектер кылыр болза, 4ол кижи бачыт үүлгедип, буруудай берген-дир. Ындыг болганда, оорлап алган азы хунаап алган чүвезин база улустуң аңаа шыгжадып каан азы бодунуң тып алган чүвезин дедир эгидер ужурлуг. 5Черле ынчаш мегелеп даңгырак бергени бүгү таварылгаларда ол кижи кем-буруузу дээш өргүл салып турары хүнде эт-хөреңгини ёзулуг ээзинге бүрүнү-биле дедир эгидип бээр база ооң өртээниң бештиң бирин немей төлээр ужурлуг+. 6Оон ол кижи Дээрги-Чаяакчыга кем-буруузу дээш өргүл кылдыр шээр малындан доктаадып каан өртек ёзугаар четпес-дудуу эвес кошкарны Бурганның бараалгакчызынга эккеп берзин. 7А Бурганның бараалгакчызы ону арыглаарга, демги кижи кылган бүгү-ле шак ол кем-буруулуг херектери дээш өршээлди алыр».

Бүрүн өрттедир өргүл дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

8Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 9«Ааронга болгаш ооң оолдарынга айтыышкынымны дамчыт: бүрүн өрттедир өргүл кылырының дүрүм-хоойлузу мындыг дээрзин чугаала+. Бүрүн өрттедир өргүл ону өрттеткен бедигээшке дүннү өттүр, эртенге чедир чытсын база өргүл бедигээжиниң оду өшпейн кыпсын. 10Бурганның бараалгакчызы бодунуң иштики чүвүрлерин болгаш даштыкы хевин кедип алзын+ база бедигээште салгаш, кывыскан бүрүн өрттедир өргүлдүң хүлүн узуп, дүжүргеш, өргүл бедигээжиниң чанынга салып кагзын. 11Оон кеткен хевин ужулгаш, өске хепти кеткеш, хүлдү чоннуң турлааның даштында арыг черже үндүргеш, төпсүн+. 12Өргүл салыр бедигээште от черле өшпейн, үзүктел чок кыпсын, а Бурганның бараалгакчызы эртенниң-не бедигээште отка ыяштар салып, кывыссын+ база бүрүн өрттедир өргүлдү аңаа чада салзын, оон эп-найырал өргүлүнүң чаан өрттетсин. 13Өргүл салыр бедигээште от черле өшпейн, үргүлчү кыпсын».

Далган-тараа өргүлүнүң дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

14«Далган-тараа өргүлүнүң дугайында дүрүм-хоойлу бо-дур+. Аароннуң оолдары ону Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээштиң баарынга эккеп салыр ужурлуг. 15Бурганның бараалгакчызы далган-тараа өргүлүнден олива үзү холаан далганны болгаш өргүлде бар бүгү-ле ладанны адыжын долдур ап алгаш, өргүлдүң сагындырыг болур шак бо кезээн Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт кылдыр өргүл бедигээжинге өрттетсин. 16Далган-тараа өргүлүнүң арткан кезээн Аарон болгаш ооң оолдары чизин; ону ажыткы-биле хөөтпейн быжыргаш, ыдыктыг черге, Ужуражылга майгынының хериминиң иштинге чиир ужурлуг. 17Далган-тараа өргүлүн ажыткы-биле хөөтпейн быжырар херек+; Мээң оларга отка өрттедир өргүлдерден аңгылап берген кезээм ол-дур. Бачыт дээш өргүл азы кем-буруу дээш өргүл ышкаш, аажок ыдыктыг өргүл ол-дур. 18Аароннуң салгалында эр хиндиктиг кижи бүрүзү ону чип болур. Дээрги-Чаяакчыга салган отка өрттедир өргүлдерден ону силерниң бүгү салгалдарыңарга үргүлчү алыр үлүүңер кылдыр доктаадып каан. Аңаа дегген шупту улус+ ыдыктыг болу бээр[*]».

19Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 20«Аарон болгаш ооң оолдары Ааронну бараан болуушкунче шилип салган хүнден бээр Дээрги-Чаяакчыга хүннүң-не бир эфаның оннуң бири ишти эң шынарлыг далганны өргүл кылдыр эккеп салыр ужурлуг. Ооң бир чартыын – эртен, а ийиги чартыын – кежээ эккеп салыр ужурлуг. 21Далганны калбак тавак-пашка олива үзү-биле холааш, экидир быжыргаш, кезектей буза тырткаш, өргүлге сал+: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт ол-дур+. 22Аароннуң орнун ээлезин дээш, ооң оолдарындан шилип каан дээди бараалгакчы шак ол далган-тараа өргүлүн кылыр ужурлуг – кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм ол-дур; Дээрги-Чаяакчыга салыр ындыг өргүлдү бүрүнү-биле өрттедир херек+. 23Бурганның бараалгакчызының өмүнээзинден салган кандыг-даа далган-тараа өргүлүн бүрүнү-биле өрттедир ужурлуг, ону чип болбас».

Бачыт дээш өргүл дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

24Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 25«Ааронга болгаш ооң оолдарынга мону чугаала. Бачыт дээш өргүл дугайында дүрүм-хоойлу мындыг болур+: ону Дээрги-Чаяакчының мурнунга, бүрүн өрттедир өргүл дөгерер черге дөгерер херек; аажок ыдыктыг өргүл ол-дур. 26Бурганның бараалгакчыларының аразындан бачыт дээш өргүлдү эккеп салып турар кижи ону чип болур; ыдыктыг черге, Ужуражылга майгынының хериминиң иштинге чиир ужурлуг. 27Ол өргүлдүң эъдинге дегген бүгү улус ыдыктыг болу бээр, а бир эвес ооң ханы хевиңче чаштай бээр болза, былчашкан ханны ыдыктыг черге чуп каавыт. 28Өргүлдү дой савага хайындырып турган болза, ол саваны чуура шаап кааптар херек+, а бир эвес ону чес савага хайындырган болза, ол саваны сивирип аштааш, суг-биле чайып төгер ужурлуг. 29Бурганның бараалгакчызының үре-салгалындан үнген эр кижи бүрүзү ону чип болур: аажок ыдыктыг өргүл ол-дур. 30А улусту арыглаар дээш, Ужуражылганың ыдыктыг майгынынче ханын киирип эккээр өргүл бүрүзүн чиири хоруглуг – ону отка өрттедир херек+».

7

Кем-буруу дээш өргүл дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

7^1«Кем-буруу дээш өргүл дугайында дүрүм-хоойлу мындыг+: ол дээрге аажок ыдыктыг өргүл болур. 2Ол өргүлдү бүрүн өрттедир өргүл дөгерер черге дөгерер херек. Бурганның бараалгакчызы ооң ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпсүн. 3-4Ол өргүл малының хамык чаан: ужазын, ижин-хырын чаан, оон ыңай ийи бүүректи чаа-биле катай болгаш оорга чаан база баарның эът-чаглыг кезээн – ол бүгүнү аңгылап ужулгаш, өргүлге салзын. 5Бурганның бараалгакчызы ол чагларны өргүл бедигээжинге Дээрги-Чаяакчыга отка өрттедир өргүл кылдыр өрттетсин: кем-буруу дээш өргүл ол-дур. 6Бурганның бараалгакчызының үре-салгалындан үнген эр кижи бүрүзү ону чип болур: аажок ыдыктыг өргүл ол-дур, ынчангаш ыдыктыг черге чиир ужурлуг.

7Бачыт дээш болгаш кем-буруу дээш ийи өргүл чаңгыс дүрүм-хоойлулуг: Бурганның бараалгакчыларының аразындан өргүл дамчыштыр улусту арыглаар кижи ооң эъдин алыр+. 8Бир эвес Бурганның бараалгакчызы кандыг-бир кижиниң бүрүн өрттедир өргүлүн эккеп салыр болза, шак ындыг өргүл болган малдың кежин база боду алыр. 9Ол ышкаш суугуга хаарган ийикпе, азы борбак пашка болгаш калбак тавак-пашка быжырган бүгү-ле далган-тараа өргүлдерин+ оларны эккеп салып турар бараалгакчы алыр. 10А быжырбаан, олива үзү холаан азы кургаг далган-тараа өргүлдериниң шуптузу Аароннуң бүгү оолдарыныы болур+; олар өргүлдерни аразында үлежип алыр ужурлуг».

Эп-найырал өргүлүнүң дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

11«Дээрги-Чаяакчыга улустуң эккеп салып турары эп-найырал өргүлүнүң дугайында дүрүм-хоойлу мындыг+. 12Бир эвес кандыг-бир кижи өөрүп четтиргенин илередип, ону эккеп салып турар болза, ол өргүлү-биле кады олива үзү холааш, ажыткы-биле хөөтпейн быжырган хлебти, олива үзү-биле кырын чагган чуга хаарган далганнарны база олива үзүн экидир холуп каан эң шынарлыг далгандан быжырган бооваларны эккеп салзын+. 13А оон ыңай өөрүп четтириишкин өргүлү-биле кады ажыткылыг хлебти база эккеп салыр ужурлуг. 14Ол кижи бодунуң эккеп турары бүгү өргүлүнден Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр салзын дээш, далган-тарааның аймак бүрүзүнден үзүп берзин: оларны эп-найырал өргүлүнүң ханын төпкен бараалгакчы алыр.

15Өөрүп четтириишкин өргүлүнүң эъдин ону өргүлге салган хүнде-ле чиир ужурлуг, даартагы эртенге чедир арттырып болбас+. 16А бир эвес кандыг-бир кижи малды бодунуң даңгыраан күүседир дээш азы эки туразы-биле эп-найырал өргүлү кылдыр эккеп салып турар болза, ооң эъдин ону өргээн хүнде-даа, даартазында-даа чип болур+. 17Ынчалза-даа өргүл эъди үшкү хүнде база артып каар болза, отка өрттедир ужурлуг. 18А бир эвес ол кижи эп-найырал өргүлүнүң эъдин үшкү хүнде чиир болза, Бурганга таарымчалыг болбас, ону өргүл кылган деп санавас; ол эът бужартаан болур, а ону чигген кижи буруузун боду чүктээр. 19Кандыг-бир арыг эвес чүүлге дегген өргүл эъдин база чип болбас – ону отка өрттедир ужурлуг. Арыг кижи бүрүзү эътти чип болур, 20а бир эвес кандыг-бир кижи, арыг эвес апарган тургаш, Дээрги-Чаяакчыга салган эп-найырал өргүлүнүң эъдин чиир болза, ол кижини бодунуң чонунуң аразынга амы-тынныг арттырбас+. 21Бир кижи кандыг-даа арыг эвес чүвеге: азы арыг эвес кижиге, азы арыг эвес малга, азы бир-ле арыг эвес үүрмек дириг амытанга дегген соонда, Дээрги-Чаяакчыга салган эп-найырал өргүлүнүң эъдин чиир болза, ол кижини бодунуң чонунуң аразынга амы-тынныг арттырбас».

Өргүлдер дугайында өске дүрүм-хоойлу

22Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 23«Израиль чонга дараазында чүүлдү дамчыдып чугаала. Кандыг-даа инек, хой, өшкү мал чаан чивеңер+. 24Бодунуң өлүмү-биле өлген азы араатан аңга өлүрткен малдың чаан кандыг-даа хереглелге ажыглап болур, чүгле чип болбас+. 25Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр салган малдың чаан чиир кандыг-бир кижи турар болза, ол кижини бодунуң чонунуң аразынга амы-тынныг арттырбас. 26Чурттап турар бүгү аал-ораныңарга кандыг-даа ханны: куштуң-даа, мал-маганның-даа ханын чивеңер+. 27А бир эвес кандыг-бир кижи хан чиир болза, ол кижини бодунуң чонунуң аразынга амы-тынныг арттырбас».

28Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 29«Израиль чонга дараазында чүүлдү дамчыдып чугаала. Дээрги-Чаяакчыга бодунуң эп-найырал өргүлүн эккеп салып турар кижи ол өргүлүнүң кезээн Дээрги-Чаяакчыга тускай өргүл кылдыр эккеп салыр ужурлуг. 30Ол кижи Дээрги-Чаяакчыга салыр өргүлдү бодунуң холу-биле эккеп салыр ужурлуг: өргүл чаа биле төштү салыр ужурлуг, төш дээрге Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл-дүр. 31Ооң соонда Бурганның бараалгакчызы чагны өргүл бедигээжинге өрттетсин, а төш Аароннуу болгаш ооң оолдарыныы болур+. 32Эп-найырал өргүлү кылдыр салган малдың оң талакы дөңмээн база Бурганның бараалгакчызынга бериңер. 33Аароннуң оолдарының аразындан эп-найырал өргүлүнүң ханы биле чаан өргүлге салып турган кижи оң талакы дөңмекти үлүг кылдыр алыр. 34Чүге дээрге израиль чоннуң эп-найырал өргүлдеринден Меңээ бараалгаткан онза өргүлдер болур төш биле дөңмекти алгаш, Бурганның бараалгакчызы Ааронга болгаш ооң оолдарынга берип турар мен. Ол дээрге израиль чоннуң салып турар өргүлдеринден Бурганның бараалгакчыларының үргүлчү алыр үлүү-дүр».

35Ааронну болгаш ооң оолдарын Дээрги-Чаяакчыга ыдыктыг бараан болуру-биле эккелген хүнден бээр Дээрги-Чаяакчыга салган өргүлдерден оларның алыр үлүү шак ындыг боор-дур. 36Дээрги-Чаяакчы оларны шилип алган хүнүнде ол үлүгнү оларга бээр кылдыр израиль чонга айтыышкынын берген. Оларның үргүлчү алыр үлүү ол-дур. 37Бүрүн өрттедир өргүл, далган-тараа өргүлү, бачыт дээш өргүл, кем-буруу дээш өргүл, Бурганның бараалгакчызын бараан болуушкунче киирер өргүл болгаш эп-найырал өргүлүнүң дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур. 38Ол дүрүм-хоойлуну Дээрги-Чаяакчы Моисейге Синай дагга дамчыткан. Дээрги-Чаяакчы Бодунга өргүлдер эккеп салыр дугайында айтыышкынны израиль чонга ээн кургаг Синай ховузунга берген үеде ол болган.

8

Ааронну болгаш ооң оолдарын бараан болуушкунче кииргени

(Хост. 29:1-36)

8^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Ааронну оолдары-биле кады кый деп алгаш, ыдыктыг хептерни, шилип чаар олива үзүн, бачыт дээш өргүлдүң бугажыын, ийи кошкарны болгаш бир аргаан хааржак ишти ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнарны база ап ал. 3Оон бүгү чонну Ужуражылга майгынынче кирер черге чыылдырывыт».

4Моисей Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар кылган. Чон Ужуражылга майгынынче кирер черге чыглып келген. 5Моисей ынчан чонга: «Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар кылыр ужурлуг чүүл бо-дур» – деп чугаалаан. 6Оон ол Ааронну оолдары-биле кады чанынга эккеп, сугга чундурган. 7Ооң соонда Ааронга чуга иштики узун хөйлең кедиргеш, кур-биле куржааш, даштыкы тон кедирип каан; хеп кырындан кедер эфодту база кедиргеш, ону быжыглап, эфодтуң тускай куру-биле куржап каан. 8Оон аңаа ыдыктыг хапчыгаш кедиргеш, аңаа урим биле туммимни[*] суп каан+. 9Моисей Аароннуң бажынга тюрбан дээр бөрт кедиргеш, Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар бөрттүң мурнунга Ааронну Дээрги-Чаяакчыга бараалгатканының демдээ болур алдын каасталганы кадап берген+.

10Моисей оон шилип чаар олива үзүн алгаш, майгын биле ооң иштинде бүгү чүвени чаап, оларны ынчалдыр ыдыктап каан+. 11Өргүл салыр бедигээшти чеди катап үс-биле бызай чашкаш, бедигээшти болгаш ооң бүгү херекселдерин, чунар саваны болгаш ооң таваан ыдыктап каан. 12Оон шилип чаар олива үзүн Аароннуң бажынче элээнни кудуп, ону ыдыктаанының демдээ кылдыр чаап каан+. 13Ооң соонда Моисей Аароннуң оолдарын эккелдиргеш, Дээрги-Чаяакчының берген айтыышкынын ёзугаар оларга иштики хөйлеңнер кедиргеш, кур-биле куржааш, тускай бөрттер кедирип берген.

14Моисей бачыт дээш өргүл болур бугажыкты эккелген, а Аарон болгаш ооң оолдары бугажыктың бажынче холдарын салган. 15Моисей ынчан бугажыкты дөгергеш, ханын дозуп алгаш, салаазын ханче суккаш, өргүл бедигээжин арыглап, ооң мыйыстарын+ бүгү талаларындан чаап каан, а арткан ханның шуптузун өргүл бедигээжиниң дөжээнче төпкеш, ону арыглаары-биле ыдыктап каан. 16Оон ол бугажыктың иштинде хамык чаан, баарының эът-чаглыг кезээн болгаш ийи бүүрээн чаа-биле катай ап алгаш, өргүл салыр бедигээшке өрттедипкен+. 17А бугажыктың эъдин, кежин болгаш чинин чоннуң турлааның даштынга Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар аппарып өрттедипкен+. 18Ооң соонда Моисей бүрүн өрттедир өргүлдүң кошкарын эккээрге, Аарон болгаш ооң оолдары кошкарның бажынче холдарын салганнар. 19Моисей кошкарны дөгергеш, ооң ханын өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпкен. 20Ооң соонда ол кошкарны үзе-чаза кескеш, бажын, мага-бодунуң кезектерин болгаш чаан өрттедипкен. 21А ишти-хырны болгаш чодаларын сугга чуп каапкаш, кошкарны өргүл салыр бедигээшке бүрүнү-биле өрттедипкен: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт+, Ооң Моисейге берген айтыышкынын ёзугаар салган отка бүрүн өрттедир өргүл ол болган.

22Моисей оон Бурганның бараалгакчызын бараан болуушкунче киирериниң өргүлү болур ийиги кошкарны эккээрге, Аарон болгаш ооң оолдары кошкарның бажынче холдарын салган. 23А Моисей кошкарны дөгергеш, ханын дозуп алгаш, Аароннуң оң талакы кулааның халбаңын, оң талакы хол-будунуң улуг салааларын чаап берген+. 24Аароннуң оолдарын база чанынче кый деп алгаш, оң талакы кулактарының халбаңнарын, оң хол-буттарының улуг салааларын чаап берген, а ооң соонда арткан ханны өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпкен. 25Моисей кошкарның чаан, ужазын, иштинде хамык чаан, баарның эът-чаглыг кезээн, ийи бүүректи чаа-биле катай база оң талакы дөңмекти ап алган. 26Ол Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан, ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далган-тараалыг аргаан хааржактан бир хлебти, олива үзү холаан бир боованы база бир чуга хаарган далганны ап алгаш, өргүл малының чааның база оң талакы дөңмээниң кырынга салып каан. 27Оон ол бүгүнү Аароннуң болгаш ооң оолдарының адыштарынга салгаш, Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгаткан. 28Моисей ол бүгүнү оларның адыштарындан ап алгаш, өргүл бедигээжинге бүрүн өрттедир өргүл-биле кады өрттедипкен: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыттыг өргүл, Аңаа салган отка өрттеткен өргүл ол болган. Шак ол өргүл-биле Бурганның бараалгакчыларын бараан болуушкунче кииргени ол-дур. 29Оон Моисей төштү ап алгаш, Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгаткан. Дээрги-Чаяакчының Моисейге берген айтыышкынын ёзугаар өргүлдүң кошкарындан ооң алыр үлүү ол турган. 30Ооң соонда ол шилип чаар олива үзү биле өргүл салыр бедигээшке турган ханны ап алгаш, Ааронче база ооң хевинче бызай чашкан, а ол ышкаш ооң оолдарынче, оларның хептеринче база. Моисей Ааронну, ооң хевин, а ол ышкаш ооң оолдарын, оларның хептерин шак ынчаар ыдыктап каан.

31Ооң соонда Моисей Ааронга болгаш ооң оолдарынга мынча дээн: «Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга эътти дүлгеш, бараан болуушкунче киирер өргүлдү салыр аргаан хааржакта далган-тараа-биле кады чиңер. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Ону Аарон болгаш ооң оолдары чизин“ – деп айтыышкын берген болгай. 32А эът биле далган-тарааның артыын отка өрттедиптиңер. 33Силерни бараан болуушкунче киирериниң хүннери эртпээн шаанда – чеди хүн дургузунда – Ужуражылга майгынының хериминиң иштинге артып калыңар, чүге дээрге ол ёзулалдың үези ынча хүн үргүлчүлээр-дир. 34Силерни арыглаар дээш бөгүн канчаар кылганы дег, ынчаар кылып чоруурун Дээрги-Чаяакчы дужааган. 35Ужуражылга майгынының хериминиң иштинге чеди дүн-хүн дургузунда артып калыңар; өлбес дээш, Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын сагыңар. Ол меңээ ынчаар дужааган болгай». 36Аарон болгаш ооң оолдары Дээрги-Чаяакчы Моисейниң аксы-биле чүнү дужааганыл, шуптузун күүсеткеннер.

9

Аароннуң болгаш ооң оолдарының баштайгы өргүлдери

9^1Сески хүнде Моисей Ааронну болгаш ооң оолдарын база Израильдиң баштыңнарын кый деп алган. 2Ол Ааронга мынча дээн: «Бачыт дээш өргүл болур бугажык биле бүрүн өрттедир өргүл болур кошкарны – иелээ четпес-дудуу эвес малды ап алгаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга эккеп сал. 3Израиль чонга мону чугаала: „Бачыт дээш өргүл болур дүктүгүр хунаны, бүрүн өрттедир өргүл болур, четпес-дудуу эвес бир хар назылыг молдурга биле хураганны эккелиңер. 4Эп-найырал өргүлү болур буга биле кошкарны база үс-биле холаан далган-тараа өргүлүн эккелгеш, Дээрги-Чаяакчыга өргүңер, чүге дээрге Ол бөгүн силерге кээп көстүр-дүр“». 5Улус Моисейниң: «Эккелиңер!» – деп дужааган чүвезин Ужуражылга майгынының чанынга эккелген. Бүгү чон чедип келгеш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга туруп алган. 6Моисей оларга: «Ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар кылыңар, ынчан Дээрги-Чаяакчының чайынналчак чырыы силерге чырып кээр» – деп чугаалаан. 7Оон ол Ааронга мынча дээн: «Өргүл салыр бедигээшче чоокшулай бергеш, бодуңнуң бачыт дээш өргүлүң биле бүрүн өрттедир өргүлүңнү эккеп салгаш, бодуңну база чонну арыглап каг; чоннуң өргүлүн эккеп салгаш, Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар чонну арыглап каг».

8Аарон өргүл салыр бедигээшче чоокшулап келгеш, бугажыкты бачыт дээш өргүл кылдыр эккеп дөгерген; ынчаарга ол өргүл ооң боду дээш болган. 9Аароннуң оолдары ачазынга ханны ап бээрге, ол салаазын ханга суккаш, өргүл салыр бедигээштиң мыйыстарын чаап каан, а арткан ханны өргүл бедигээжиниң дөжээнче төпкен. 10Аарон оон бачыт дээш өргүл болган малдың чаан, бүүректерин, баарының эът-чаглыг кезээн Дээрги-Чаяакчының Моисейге берген айтыышкынын ёзугаар өргүл салыр бедигээшке өрттедипкен. 11А эът биле кежин чоннуң турлааның даштынга отка өрттедипкен+. 12Ооң соонда Аарон бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерерге, оолдары ачазынга ханны ап бээрге, өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпкен. 13Бүрүн өрттедир өргүлдүң мага-бодунуң кезектери болгаш бажын оолдары ап бээрге, Аарон ол бүгүнү өргүл салыр бедигээшке өрттедипкен. 14Оон ыңай ол өргүл малының ишти-хырны биле чодаларын чуггаш, өргүл салыр бедигээшке өрттедипкен.

15Аарон ооң соонда чоннуң өргүлүн эккеп салган: дүктүгүр хунаны чоннуң бачыт дээш өргүлү кылдыр ооң мурнундагы өргүлдүң бугажыын дег дөгерген. 16Бүрүн өрттедир өргүлдү база эккелгеш, доктааткан чурум ёзугаар эккеп салган. 17Далган-тараа өргүлүн эккелгеш, адыжын долдур уруп алгаш, эртенги бүрүн өрттедир өргүл-биле кады өргүл бедигээжинге өрттедипкен. 18Аарон оон чоннуң эп-найырал өргүлү кылдыр буга биле кошкарны дөгергеш, оолдары ханны ап бээрге, өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төпкен. 19Оолдары ачазынга буганың чаан, кошкарның ужазын болгаш ижин-хырын чаан база баарының эът-чаглыг кезээн ап бергеннер. 20Оолдары чагны өргүл малдарының төштеринче салып каарга, Аарон чагны өргүл бедигээжинге өрттедипкен. 21А өргүлдерниң төжү биле оң талакы дөңмээн Аарон Моисейниң дужааганын ёзугаар Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгаткан.

22Аарон оон чонче эргилип келгеш, холдарын өрү көдүргеш, чонну алгап-йөрээп каан болгаш бачыт дээш өргүлдү, бүрүн өрттедир өргүлдү база эп-найырал өргүлүн салган соонда, өргүл бедигээжиниң турар черинден дүжүп келген. 23Оон Моисей биле Аарон Ужуражылга майгынынче кире берген, а үнүп келгеш, чонну алгап-йөрээп каан+. Ынчан Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы бүгү чонга чырып келген. 24Дээрги-Чаяакчыдан өөскүп үнген от өргүл салыр бедигээште бүрүн өрттедир өргүл биле чагны өрттедипкен+. Чон ону көрүп кааш, өөрээнинден алгырып, сөгүрүп кээп дүжүп турган.

10

Бараалгакчыларның боттарын алдынары

10^1Аароннуң ийи оглу – Надав биле Авиуд+ – кайызы-даа бодунуң айдызаар саваларын алгаш, орта от салгаш, ол одунче айдызаар чүүлдер каап алганнар. Ынчалза-даа оларның Дээрги-Чаяакчыга эккеп салган оду Ооң оларга ажыглазын дээш бергени база таарымчалыг деп көргени от эвес болган+. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчыдан от өөскээш+, Надав биле Авиудту өрттедиптерге, олар Ооң мурнунга өлүп калганнар+.

3Моисей Ааронга: «Дээрги-Чаяакчының: „Менче чоокшулап кээп турар улус Мээң ыдыктыымны хүндүлээр ужурлуг! Бүгү чоннуң мурнунга алдаржыыр мен!“ – дээш, чугаалаар бодаан чүвези бо ышкажыл+» – дээрге, Аарон ыыт чок барган. 4Моисей оон Аарон-биле алышкылар оолдары болур Мисаил биле Элицафанны (а олар Аароннуң ачазының дуңмазы Узиилдиң оолдары турган чүве-дир+) кый деп алгаш: «Бээр келгеш, төрел дуңмаларыңарның мага-бодун ыдыктыг черден үндүрүп, чоннуң турлааның даштынче аппарыңар» – дээн. 5Мисаил биле Элицафан чоокшулап келгеш, Надав биле Авиудтуң хөйлеңнеринден тудуп алгаш, оларның сөөктерин чоннуң турлааның даштынче үндүре бергеннер. 6Оон Моисей Ааронга болгаш ооң оолдары Элеазар биле Ифамарга мынча деп чугаалаан: «Өлбес дээш база Дээрги-Чаяакчы бүгү чонга килеңневезин дээш, кажыыдалдан бажыңар дүгүн үвүрертирбеңер, хевиңер ора-чаза сокпаңар+. Ынчалза-даа силерниң ха-дуңмаңар – бүгү израиль чон Дээрги-Чаяакчының өрттедипкени кижилерниң ажыын ажып, ыглап-сыктап болур; 7Ужуражылга майгынынче кирер черни каап чорбаңар, оон башка өлү бээр силер, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының шилип чаар олива үзү-биле силерни чаап каан болгай+». Аарон, Элеазар болгаш Ифамар олар Моисейниң сөзүн ёзугаар кылганнар.

8Дээрги-Чаяакчы Ааронга мынча деп чугаалаан: 9«Өлбес дээш, Ужуражылга майгынынче кирип тура, арага биле эзиртир суксун ишпе, сээң оолдарың база ишпезиннер: бүгү үре-салгалыңарга кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм ол-дур+. 10Силер ооң ачызында ыдыктыг болгаш ыдыктыг эвес чүүлдү, ол ышкаш арыг болгаш арыг эвес чүүлдү ылгап шыдаар силер+
11база израиль чонну Дээрги-Чаяакчының аңаа Моисейни дамчыштыр бергени бүгү дүрүм-хоойлуларынга өөредип каар силер».

12Моисей Ааронга болгаш ооң дириг арткан оолдары Элеазар биле Ифамарга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчыга салган өргүлдерден артып калган далган-тараа өргүлүн алгаш, өргүл бедигээжиниң чанынга ажыткы-биле хөөтпейн хаарган хевээрзин чиңер: аажок ыдыктыг өргүл ол-дур. 13Ону ыдыктыг черге тургаш, чиңер, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыга салган өргүлдерден сээң база оолдарыңның алыр үлүүңер ол-дур+: Дээрги-Чаяакчы меңээ ынчаар дужааган чүве. 14Дээрги-Чаяакчыга онза өргүлдер кылдыр бараалгаткан төштү-даа, дөңмекти-даа сен бодуң, оолдарың база кыстарың арыг черге чиңер, чүге дээрге израиль чоннуң эккеп салганы эп-найырал өргүлдеринден сээң база оолдарыңның алыр үлүүңер ол-дур. 15Израильчилер Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан дөңмек биле төштү өргүп турар малдың чаа-биле катай Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр эккеп салыр ужурлуг: Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар ол бүгү сээң база оолдарыңның үргүлчү алыр ужурлуг үлүүңер болур».

16Моисей бачыт дээш өргүлдүң дүктүгүр хуназын тып чадап, дилеп туруп берген, а ону өрттедипкен бооп-тур+. Ол ону билип кааш, Аароннуң дириг арткан оолдары Элеазар биле Ифамарга килеңнеп-хорадап, мынча деп турган: 17«Чүге бачыт дээш өргүлдү ыдыктыг черге чивээн силер? Ол дээрге аажок ыдыктыг өргүл-дүр. Бүгү чоннуң кем-буруузун өршээп, Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыглаар дээш ол өргүлдү силерге берген болгай. 18Ол өргүлдүң ханын ыдыктыг черже киирбээн болгай, ынчангаш силер мээң дужааганым ёзугаар ооң эъдин ыдыктыг черге чиир ужурлуг турган силер+».

19А Аарон Моисейге: «Улус бөгүн бачыт дээш өргүл биле бүрүн өрттедир өргүлдү Дээрги-Чаяакчының мурнунга эккеп салган болгай, а мен ындыг эпчок байдалга таварыштым. Бир эвес мен бөгүн бачыт дээш өргүлдү чиген болзумза, Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг болур турган бе?!» – дээн. 20Моисей ынчан акызының чугаазын чүүлдүг деп көрген.

11

Арыг болгаш арыг эвес дириг амытаннар

(Ы. х. к. 14:3-20)

11^1Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаалаңар. Чер кырында бар, силерге чиирин чөпшээрээн дириг амытаннар бо-дур+. 3Кандыг-даа адыр дуюглуг, кегженир дириг амытанны чип болур силер. 4Адыр дуюглуг азы кегженир дириг амытаннардан чүгле дараазында дириг амытаннарны чип болбас силер: тевени, чүге дээрге ол кегженир-даа болза, адыр дуюу чок-тур, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур; 5сарлык-дегени[*] база, чүге дээрге ол кегженир-даа болза, адыр дуюу чок-тур, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур; 6койгунну база, чүге дээрге ол кегженир-даа болза, адыр дуюу чок-тур, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур; 7хаванны база, чүге дээрге ол адыр дуюглуг-даа болза, кегженмес-тир, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур. 8Ындыг янзылыг дириг амытаннарның эъдин чивеңер, сегинге дегбеңер! Олар силерге арыг эвес боор-дур.

9Сугга чурттаар бүгү дириг амытаннардан далайга азы хемге чоруур чакпалыг база казырыктыг амытаннарны чип болур силер. 10А бүгү-ле үүрмек суг амытаннарындан, сугга чоруур бүгү дириг амытаннардан далайга азы хемге чоруур чакпазы азы казырыы чок дириг амытаннарның шуптузу силерге бужар чүүл болур. 11Олар силерге бужар чүүл болзун: оларның эъдин чивеңер, сектеринден ческиниңер. 12Сугга чоруур чакпазы азы казырыы чок бүгү дириг амытаннар силерге бужар чүүл болур.

13А куштарның иштинден дараазында куштардан[*] ческиниңер (чип болбас, бужар амытаннар-дыр ол): эзирден, дастан, кара-дастан; 14дээлдигенден, бичежек эзирлерниң бүгү хевирлеринден; 15кускуннуң бүгү хевирлеринден; 16страустан, үгүден, ак-кускундан, хартыганың бүгү хевирлеринден; 17кызыл-үгүден, балыкчы-үгүден, тулаа кужу ибистен; 18ак-үгүден, пеликандан, тогдуктан; 19шиленден, аистиң бүгү хевирлеринден, итпиктен болгаш часкыдан.

20Дөрт-даяктап кылаштаар, ужар чалгынныг кандыг-даа курт-кымыскаяк силерге бужар чүүл болур. 21Ынчалза-даа дөрт-даяктап кылаштаар, ужар чалгынныг курт-кымыскаяк аразындан шураар буттарлыг курт-кымыскаякты чип болур силер. 22Оларның иштинден саранчаның, шартылааның, шергиниң янзы-бүрү хевирлерин[*] чип болур силер+. 23Өске кандыг-даа чалгынныг, дөрт даван-даяктыг курт-кымыскаяк силерге бужар чүүл болур.

24Дараазында дириг амытаннар силерни арыг эвес кылып каар, оларның сегинге дегген кижи бүрүзү кежээге чедир арыг эвес болур. 25Оларның кайы-бирээзиниң сегин көдүрүп турган кижи бүрүзү хевин чуп аар ужурлуг база кежээге чедир арыг эвес болур+. 26Адыр эвес дуюглуг азы кегженмес мал бүрүзү силерге арыг эвес боор-дур. Ындыг малдың сегинге дегген кижи бүрүзү арыг эвес болур. 27Бүгү дөрт даванныг дириг амытаннарның аразындан дуюг чок даваннарлыг дириг амытан бүрүзү силерге арыг эвес боор-дур, оларның сегинге дегген кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 28Оларның сегин көдүрүп турган кижи хевин чуп аар ужурлуг база кежээге чедир арыг эвес болур – шак ол дириг амытаннар силерге арыг эвес боор-дур.

29Чер кырында көжүп-шимчээн үүрмек дириг амытаннардан силерге арыг эвес амытаннар бо-дур: дедир-даван, күске, улуг селескениң янзы-бүрү хевирлери; 30гекко, хамелеон, летаа селеске, кох селеске болгаш тиншемет селеске[*]. 31Бүгү-ле үүрмек дириг амытаннардан олар силерге арыг эвес боор-дур: оларның сегинге дегген кижи бүрүзү кежээге чедир арыг эвес болур. 32Оларның сегиниң кандыг-бир кезээ дээпкен бүгү чүве: кандыг-даа ыяш аптара, азы хеп, азы хөм-кеш, азы шоодай база ажыл-херек кылырда ажыглаар кандыг-даа херексел арыг эвес болур; оларны сугже суп каар херек+. Олар кежээге чедир арыг эвес болур, а ооң соонда арыг апаар. 33Оларның сегиниң кандыг-бир кезээ кире берген кандыг-даа дой сава иштинде турар бүгү чүве арыг эвес апаар, а саваны буза шаап каар ужурлуг силер+. 34Шак ындыг савага турган суг дегген кандыг-даа аъш-чем арыг эвес болур; ындыг савадан кудуп ижип турар кандыг-даа суксун база арыг эвес болур. 35Оларның сектериниң кандыг-бир кезээ кире берген бүгү чүве арыг эвес болур; янзы-бүрү дой суугулар ынчап барза, оларны чуура шаап кааптар херек, чүге дээрге силерге арыг эвес боор-дур. 36Чүгле суг бажы азы суглуг кудук арыг хевээр артар. А демги үүрмек дириг амытаннарның сегинге дээпкен кижи арыг эвес апаар. 37Оларның сегиниң кандыг-бир кезээ бир-ле тарыыр деп турар үрезинге дээптер болза, ол үрезин арыг хевээр артар. 38А бир эвес үрезинни суггарган соонда, оларның сегиниң кандыг-бир кезээ үрезинче кээп дүжер болза, ол силерге арыг эвес болур.

39Аъш-чемге ажыглап турарыңар кандыг-бир малыңар бодунуң өлүмү-биле өлүр болза, ооң сегинге дегген кижи кежээге чедир арыг эвес болур+. 40Ол сектиң эъдин ап чиир кижи хевин чуп аар ужурлуг база кежээге чедир арыг эвес болур. Оларның сегин көдүрүп турган кижи база хевин чуп аар ужурлуг; ол кежээге чедир арыг эвес болур.

41Чер кырында көжүп-шимчээн үүрмек дириг амытан бүрүзү силерге бужар чүүл-дүр, ону чип болбас. 42Хырнынга соястаар, дөрт-даяктап кылаштаар азы дөрттен хөй даванныг бүгү амытаннарны чивеңер – чер кырында көжүп-шимчээн үүрмек дириг амытан бүрүзү бужар чүүл болур. 43Бодуңарны ындыг дириг амытаннар-биле бужартатпаңар база оларга деггеш, арыг эвес апарбаңар. 44Чүге дээрге Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен! Мен ыдыктыг болганымда, силер база ыдыктыг болу бериңер+. Бодуңарны чер кырында көжүп-шимчээн үүрмек дириг амытан-биле арыг эвес болдурбаңар. 45Мен – Бурганыңар болур дээш силерни египет черден үндүрүп эккелген Дээрги-Чаяакчы-дыр мен. Ыдыктыг бооп көрүңер, чүге дээрге Мен ыдыктыг-дыр мен.

46Мал-маган, куштар болгаш сугда азы чер кырында көжүп-шимчеп турар бүгү үүрмек дириг амытаннар дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур. 47Ону силерге арыг, чип болур база арыг эвес, чип болбас дириг амытанны аңгылазын дээш берген+».

12

Чаш уруг төрүттүнерге, иезиниң арыгланыры

12^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга дараазында чүүлдү чугаала. Бир эвес херээжен кижи иштелгеш, оол уруг божуп аар болза, боду чеди хүн дургузунда арыг эвес болур; ай демдээ көрүп турар үезинде дег, арыг эвес болур+. 3А сески хүнде чаа төрүттүнген оолдуң дотаан кыртыжап демдектээр ужурлуг+. 4Оон демги херээжен төгүлген ханы дээш, үжен үш хүн дургузунда арыгланыр ужурлуг. Ол бодунуң арыгланып турар үезинде, кандыг-даа ыдыктыг чүүлге дегбезин база ыдыктыг черже кирбезин+.

5Бир эвес херээжен кижи кыс уруг божуп аар болза, ай демдээ көрүп турар үезинде дег, арыг эвес болур, чүгле ийи чеди хонук хуусаада; а ооң соонда ол херээжен төгүлген ханы дээш, алдан алды хүн дургузунда арыгланыр ужурлуг.

6А бодунуң оглу азы кызы дээш арыгланыр хуусаазы эрте бээрге, демги херээжен бүрүн өрттедир өргүл кылдыр бир харлыг хураганны база бачыт дээш өргүл кылдыр көге-буганы азы көгээзинни Ужуражылга майгынынче кирер черге эккеп, Бурганның бараалгакчызынга бээр ужурлуг. 7А Бурганның бараалгакчызы ол өргүлдү Дээрги-Чаяакчының мурнунга эккеп салгаш, херээжен кижини арыглап каар. Оон ол херээжен төгүлген ханындан арыг апаар. Оол азы кыс божаан херээженге хамааржыр дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур. 8А бир эвес херээжен кижиниң хураган өргүүр харыы чок болза, ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни эккелгеш+, бирээзин – бүрүн өрттедир, а өскезин – бачыт дээш өргүл кылдыр салзын. Ынчан Бурганның бараалгакчызы ону арыглап каарга, ол херээжен арыг апаар».

13

Улустуң кеш аарыгларының дугайында

13^1Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 2«Мага-бодунуң кежинге ыжык, бузур азы кылагар сору тыпты берген кижи турган дижик. Ол кижиниң оозу кеш аарыының балыынче шилчий берип болур, ынчангаш ону Бурганның бараалгакчызы Ааронга азы Аароннуң оолдарынга – Бурганның бараалгакчыларының кайы-бирээзинге эккээр херек. 3Бурганның бараалгакчызы кеште балыгны шинчилеп көөр. Бир эвес балыг черде дүктер агара берген база балыг кешче ханылап кире берген болза, ол дээрге кеш аарыы-дыр+. Бурганның бараалгакчызы ол кижини шинчилеп көргеш, ону арыг эвес деп чарлаар.

4А бир эвес ол кижиниң кежинде кылагар сору кешче ханылап кирбээн база ол соруда дүктер агара бербээн болза, Бурганның бараалгакчызы ындыг сорулуг кижини чеди хүн дургузунда улустан аңгылап каар ужурлуг. 5Бурганның бараалгакчызы чедиги хүнде ол кижини шинчилеп көргеш, балыг черниң хевири өскерилбээн база балыг кешке тарап үгдеревээн болза, ону база бир чеди хүн дургузунда улустан аңгылап каар ужурлуг. 6Чеди хүн эрткен соонда, Бурганның бараалгакчызы демги кижини база катап шинчилеп көрзүн. Бир эвес балыг шоолуг илдең эвес апарган база кешке тарап үгдеревээн болза, Бурганның бараалгакчызы ону арыг деп чарлаар ужурлуг: ол дээрге чүгле бузур-дур. А бузурлаан кижи хевин чуп алзын, ынчан арыг болу бээр+. 7А бир эвес арыгланыр дээш, Бурганның бараалгакчызынга кээп чораанының соонда, ол кижиниң кежинде бузуру тарап үгдереп эгелээн болза, ол Бурганның бараалгакчызынга база катап кээп көстүр ужурлуг. 8Бурганның бараалгакчызы ол кижиниң кежинде бузурнуң тарап үгдерээнин көрүп каар болза, ону арыг эвес деп чарлаар ужурлуг, чүге дээрге кеш аарыглыг кижи-дир.

9Кандыг-бир кижи кеш аарыглыг болза, ону Бурганның бараалгакчызынга эккээр херек. 10Бурганның бараалгакчызы ону шинчилеп көөрге, кежинде ак ыжык бар, ол ыжыкта дүктер агара берген база ыжыкта достак ириңниг эът бар болза, 11ооң кежинде хоочураан кеш аарыы бар-дыр. Бурганның бараалгакчызы ол кижиниң арыг эвезин чарлазын, ону улустан түр када аңгылаан херээ чок, чүге дээрге ооң арыг эвези илдең-дир. 12Чамдыкта кеш аарыы кешти дургаар тарап үгдерээш, ооң балыы кижиниң кежин Бурганның бараалгакчызының көрүп шыдаар шаа-биле тейинден таваңгайынга чедир шыва ап болур. 13Бурганның бараалгакчызы кеш аарыы кижиниң бүгү мага-бодун шыва апканын көрүп кагза, ону арыг деп чарлаар ужурлуг, чүге дээрге кижиниң мага-боду бүрүнү-биле холайтыр агара берген болза, ол аарыг арыг болур. 14Ынчалза-даа ол кижиниң мага-бодунга ириңниг эът көстүп кээри билек, ол арыг эвес апаар. 15Бурганның бараалгакчызы ириңниг эътти көрүп кааш-ла, ол кижини арыг эвес деп чарлаар ужурлуг; ириңниг эът арыг эвес болур – ол дээрге кеш аарыы-дыр. 16А бир эвес ириңниг эът катап база агара бээр болза, ол кижи Бурганның бараалгакчызынга база катап чеде берзин. 17Бурганның бараалгакчызы ону шинчилеп көөр. Бир эвес балыг чер агара берген болза, Бурганның бараалгакчызы аарыг кижини арыг деп чарлазын, чүге дээрге ол ам арыг болу берген-дир.

18Кандыг-бир кижиниң кежи оюлганнааш, оон экирий берген, 19а оюлган орнунга ак ыжык азы кызылзымаар кылагар сору тыптып келген болза, ону Бурганның бараалгакчызы шинчилеп көөр ужурлуг. 20Бурганның бараалгакчызы кылагар соруну даштындан көөрге, кешче ханылап кире берген база дүктери агара берген болза, ол кижини арыг эвес деп чарлаар ужурлуг: оюлганнап турган черге частып үнүп келген кеш аарыы ол-дур. 21А бир эвес Бурганның бараалгакчызы шинчилеп көөрге, ол кылагар соруда ак дүктер чок; боду кешче ханылап кирбээн база шоолуг илдең эвес болза, демги кижини чеди хүн дургузунда улустан аңгылап каапсын. 22Ынчаарга кылагар сору кешке аажок тарап үгдерээр болза, Бурганның бараалгакчызы ол кижини арыг эвес деп чарлаар ужурлуг: ол дээрге аарыг-дыр. 23А бир эвес кылагар сору кешке тарап үгдеревейн, ол-ла хевээр артар болза, чүгле оюлганның сорбуланы бергени ол-дур, ынчангаш Бурганның бараалгакчызы демги кижини арыг деп чарлаар.

24Кандыг-бир кижиниң кежинге өртең турган, а оон ол өрттенген черниң орнунга ак азы кызылзымаар ак өңнүг кылагар сору тыптып келген дижик. 25Бурганның бараалгакчызы ону шинчилеп көөрге, дүктери агара берген база кешче ханылап кире берген болза, ол дээрге өртеңге частып үнүп келген кеш аарыы-дыр. Бурганның бараалгакчызы ол кижини арыг эвес деп чарлаар ужурлуг: кеш аарыындан аараан кижи болган-дыр. 26Ынчаарга Бурганның бараалгакчызы көөрге, кылагар соруда ак дүктер чок, ол боду кешче ханылап кирбээн база шоолуг илдең эвес болза, демги кижини чеди хүн дургузунда улустан аңгылап каапсын. 27Бурганның бараалгакчызы ол кижини чедиги хүнде шинчилеп көрзүн: бир эвес кылагар сору кешке аажок тарап үгдерээн болза, ону арыг эвес деп чарлазын: кеш аарыындан аараан кижи болган-дыр. 28А бир эвес кылагар сору туружунда хевээр артып, кешке тарап үгдеревээн база шоолуг илдең эвес болза, ол дээрге чүгле өртеңден тывылган ыжык-тыр. Бурганның бараалгакчызы ол кижини арыг деп чарлазын, чүге дээрге өрттенген чер сорбуланган болган-дыр.

29Эр азы херээжен кижиниң бажынга азы сегелинге балыг турган дижик. 30Бурганның бараалгакчызы балыг черни шинчилеп көргеш, ол балыг кешче ханылап кире берген база ооң дүктери чиңгелеп, саргара берген болза, ол кижини арыг эвес деп чарлазын: кодур-бузур-дур, башта азы сегелде кеш аарыы-дыр. 31Бурганның бараалгакчызы кодур-бузурнуң балыын шинчилеп көрзүн: бир эвес ону даштындан көөрге, кешче ханылап кирбээн база ооң дүктери ам-даа карарбаан болза, кодур-бузурдан аараан кижини чеди хүн дургузунда улустан аңгылап кагзын. 32Бурганның бараалгакчызы оон чедиги хүнде кодур-бузурнуң балыг черин шинчилеп көрзүн: бир эвес ол тарап үгдеревээн; ооң дүктери саргара бербээн база кодур-бузур кешче ханылап кирбээн болза, 33аарыг кижи чүлүттүнүп алзын, ынчалза-даа кодурлап-бузурлаан черин чүлүвес ужурлуг. Бурганның бараалгакчызы ынчан ол кижини база бир чеди хүн дургузунда улустан аңгылап кагзын. 34Бурганның бараалгакчызы оон кодур-бузурну чедиги хүнде шинчилеп көөрге, ол кешке тарап үгдеревээн база олче ханылап кирбээн болза, демги кижини арыг деп чарлазын. Ол кижи хевин чуп алзын, оон арыг болу бээр+. 35А бир эвес ону арыг деп хүлээп көрген соонда, кодур-бузуру аажок тарап үгдерей бээр болза, 36Бурганның бараалгакчызы ол кижини шинчилеп көргеш, кеште кодур-бузурнуң тарап үгдерээнин көрүп кагза, саргара берген дүктерни-даа дилээн херээ чок: аарыг кижи арыг эвес-тир. 37А бир эвес кодур-бузурнуң даштыкы хевири өскерилбээн база ында кара дүктер үнүп келген болза, кодур-бузурнуң экирээни ол-дур, а демги кижи арыг болу берген-дир. Бурганның бараалгакчызы ону арыг деп чарлазын.

38Эр азы херээжен кижиниң кежинге кылагар ак сорулар тыптып келген дижик. 39Бурганның бараалгакчызы ол кижини шинчилеп көргеш, ооң кежинде кылагар сорулар бүлүргей ак өңнүүн эскерип каар болза, кеште частып үнүп келген айыыл чок бузур-дур ол, а демги кижи арыг-дыр.

40Бир-ле кижиниң бажының дүгү дүже берген дижик: ол – тас баштыг-даа болза, арыг кижи-дир. 41Ынчаарга ооң бажының мурнуу талазында дүктери дүже берген дижик: ол – калчан баштыг-даа болза, арыг кижи-дир. 42А бир эвес баштың калчанынга азы тазынга кызылзымаар ак балыг чер тыптып кээр болза, демги кижиниң бажынга частып үнүп келген кеш аарыы ол-дур. 43Бурганның бараалгакчызы аарыг кижини шинчилеп көөрге, ооң бажының калчан азы тас черинде ыжыы кызылзымаар ак өңнүг, а ол ыжыкты даштындан көөрге, улустуң кежинде кеш аарыы ышкаш көстүр болза, 44ол дээрге кеш аарыындан аараан, арыг эвес кижи-дир. Ооң бажында балыг чер бар-дыр: Бурганның бараалгакчызы ону арыг эвес деп чарлаар ужурлуг.

45Шак ындыг балыглыг, кеш аарыындан аараан кижи качыгдалдың самдар хевин кетсин; бажының дүгүн үвүргей ап чорзун; арнын думчуунуң алдынга чедир дуй орааттынып алзын база: „Арыг эвес мен! Арыг эвес мен!“ – деп алгырып, улусту сагындырып чорзун. 46Аарыының бүгү хүннеринде ол кижи арыг эвес деп санаттырар. Ол кижи арыг эвес болгаш, аңгы черге, чоннуң турлааның даштынга чурттаар ужурлуг+».

Дүдүктүг хеп дугайында

47«Дүдүк[*] чер хеп аймаанга: дүктен азы лёндан кылган хепке, 48лён болгаш дүктен сырып азы ээрип туруп кылган пөске база алгы-хөмге болгаш алгы-хөмден кылдынган кандыг-бир этке тыптып келген дижик. 49Бир эвес хепте, алгы-хөмде азы сыраан, ээрген пөсте база алгы-хөмден кылдынган кандыг-бир этте дүдүк чер ногаанзымаар азы кызылзымаар өңнүг болза, ол дээрге дүдүк-түр, ону Бурганның бараалгакчызынга көргүзер херек. 50Бурганның бараалгакчызы дүдүктү шинчилеп көргеш, дүдүктүг хеп биле этти чеди хүн дургузунда аңгылап кагзын. 51Оон чедиги хүнде дүдүктү шинчилеп көөрге, хепке, сырып азы ээрип туруп кылган пөске база кандыг-даа этти кылырынга ажыглаан алгы-хөмге тарап үгдерей берген болза, ол дээрге халдавырлыг, арыг эвес дүдүк-түр. 52Бурганның бараалгакчызы хепти, дүктен азы лёндан сыраан азы ээрген пөстү база кандыг-даа алгы-хөмден кылдынган этти, шак ындыг дүдүктүг болза, өрттедир ужурлуг: ол дээрге халдавырлыг, арыг эвес дүдүк-түр. 53А бир эвес Бурганның бараалгакчызы дүдүктүң хепке, сырып азы ээрип туруп кылган пөске база алгы-хөмден кылдынган кандыг-бир этке тарап үгдеревээнин көрүп каар болза, 54дүдүк черлиг хеп биле этти чуурун дужаагаш, чеди хүн дургузунда база катап аңгылап кааптар ужурлуг. 55Чугган соонда, Бурганның бараалгакчызы хеп биле этти шинчилеп көөрге, дүдүк тарап үгдеревезе-даа, ооң даштыкы хевири өскерилбээн болза, ол арыг эвес-тир. Ону өрттедир херек: хеп биле эттиң иштии азы мурнуу талазын деже чипкен дүдүк-түр ол. 56А бир эвес Бурганның бараалгакчызы көөрге, хеп биле этти чуп каапкан соонда, дүдүк шоолуг илдең эвес апарган болза, ону хептен азы алгы-хөмден база сырып азы ээрип туруп кылган пөстен ора тыртып кааптар херек. 57Ынчаарга дүдүк хепке, сырып азы ээрип туруп кылган пөске болгаш кандыг-бир алгы-хөмден кылдынган этке база катап тыптып кээр болза, ол частып үнүп орар дүдүк-түр: шак ындыг дүдүктүг хеп биле этти өрттедивит. 58А бир эвес хепти, сырып азы ээрип туруп кылган пөстү база алгы-хөмден кылдынган кандыг-бир этти чуп каапкан соонда, дүдүк чиде бээр болза, ындыг хеп биле этти база катап чуур херек; ол ынчан арыг болу бээр».

59Дүктен азы лёндан кылган хепте болгаш сырып азы ээрип туруп кылган пөсте база алгы-кештен кылдынган кандыг-бир этте тыптып келген дүдүк дугайында, оларны арыг азы арыг эвес деп чарлаарының дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур.

14

Халдавырлыг кеш аарыындан аарып турган улусту арыглаары

14^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Халдавырлыг кеш аарыындан аараан кижини арыглаарда, ажыглаар ужурлуг дүрүм-хоойлу бо-дур+. Бурганның бараалгакчызы ол кижиниң аараанының дугайында дыңнап кааш, 3чоннуң турлааның даштынче үне бээр ужурлуг. Ол бараалгакчы халдавырлыг кеш аарыындан аарып турган кижиниң аарыы экирий бергенин көрүп каан дижик. 4Бурганның бараалгакчызы ынчан арыгланып турар кижиге херек ийи арыг база дириг кушту+, пөш ыяжының будуун, кызыл удазынны+ болгаш иссоп дээр үнүштү+ эккээрин улуска дужаазын. 5А оон куштарның бирээзин агым сугдан ускан суг куткан дой сава кырынга дөгерерин дужаазын. 6Бурганның бараалгакчызы дириг кушту пөш ыяжының будуу, кызыл удазын болгаш иссоп-биле кады ап алгаш, оларның шуптузун демги суг кырынга дөгерген куштуң ханынче супсун. 7Ооң соонда халдавырлыг кеш аарыындан арыгланып турар кижиже ол ханны чеди катап бызай чашкаш+, ону арыг деп чарлазын, а кушту ажык шөлче ужудуп үндүрүпсүн+.

8Арыгланып турар кижи бодунуң хевин чуп алзын+; бүгү-ле дүктерин чүлүп каапсын база мага-бодун сугга чуп алзын, ол ынчан арыг болу бээр. Ооң соонда аарып турган кижи чоннуң турлаанче кирип келгеш, бодунуң чадырының даштынга чеди хонзун. 9А чедиги хүнде ол кижи бодунуң дүктерин: бажының дүгүн, салын, хавааның кирбиин – бүгү-ле бар дүктерин чүлүп каапсын, оон хептерин чуп алзын база мага-бодун сугга чуп алзын, ол ынчан арыг болу бээр.

10А сески хүнде ол кижи четпес-дудуу эвес ийи эр хураганны, бир харлыг кыс хураганны база далган-тараа өргүлү кылдыр олива үзү холаан, бир эфаның оннуң үш кезээ эң шынарлыг далганны болгаш бир лог олива үзүн ап алгаш келзин. 11Ынчан арыглаашкынны кылыр бараалгакчы ол кижини ооң өргүлдери-биле кады Ужуражылга майгынынче кирер черге Дээрги-Чаяакчының мурнунга тургузуп кагзын. 12Ооң соонда эр хураганнарның бирээзин кем-буруу дээш өргүл кылдыр салзын база бир лог олива үзүн ап алгаш, оларны Дээрги-Чаяакчыга онза өргүлдер кылдыр бараалгатсын. 13Оон эр хураганны бачыт дээш өргүлдү база бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерер ыдыктыг черге дөгерзин. Бачыт дээш өргүл ышкаш, кем-буруу дээш өргүл Бурганның бараалгакчызыныы болур+: аажок ыдыктыг өргүл ол-дур.

14Бурганның бараалгакчызы кем-буруу дээш өргүлдүң ханын дозуп алгаш, арыгланып турар кижиниң оң талакы кулааның халбаңын, оң холунуң улуг салаазы биле оң будунуң улуг эргээн чаап кагзын+. 15А ооң соонда бичии олива үзү узуп алгаш, солагай талакы адыжынче куткаш, 16оң холунуң салаазын солагай талакы адыжында үсче суккаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга салаазы-биле чеди катап бызай чашсын. 17Бурганның бараалгакчызы адыжында арткан үзүн ап алгаш, арыгланып турар кижиниң оң талакы кулааның халбаңын, оң холунуң улуг салаазы биле оң будунуң улуг эргээн – кем-буруу дээш өргүлдүң ханының кырындан – чаап кагзын. 18Оон адыжында артып калган үзүн арыгланып турар кижиниң бажынче кудупкаш, ону Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыглап кагзын. 19Бурганның бараалгакчызы бачыт дээш өргүлдү эккеп салзын, арыгланып турар кижини ооң арыг эвезинден арыглап кагзын. Оон бүрүн өрттедир өргүлдү дөгерзин. 20Бурганның бараалгакчызы бүрүн өрттедир өргүл биле далган-тараа өргүлүн өргүл бедигээжинге салып, демги кижини ынчалдыр арыглаарга, ол арыг болу бээр.

21А ол кижи ядыы бооп, долу үнелиг өргүлдер кылыр харыы чок болза, бодун арыглаар дээш, бир эр хураганны кем-буруу дээш онза өргүл кылдыр Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып эккелзин. Оон ыңай далган-тараа өргүлү кылдыр эфаның оннуң бир кезээ олива үзү холаан, эң шынарлыг далганны; бир лог олива үзүн база 22бодунуң тып шыдаптары ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни эккелзин. Бир куш бачыт дээш өргүл, а өскези – бүрүн өрттедир өргүл болур.

23Арыгланып турарының сески хүнүнде демги кижи ол бүгүнү Бурганның бараалгакчызынга – Ужуражылга майгынынче кирер черге, Дээрги-Чаяакчының мурнунга – эккелзин. 24Бурганның бараалгакчызы кем-буруу дээш өргүлдүң хураганы биле олива үзүн ап алгаш, оларны Дээрги-Чаяакчыга онза өргүлдер кылдыр бараалгатсын. 25Оон кем-буруу дээш өргүлдүң хураганын дөгерер. Бурганның бараалгакчызы кем-буруу дээш өргүлдүң ханын дозуп алгаш, арыгланып турар кижиниң оң талакы кулааның халбаңын, оң холунуң улуг салаазы биле оң будунуң улуг эргээн чаап кагзын+. 26Бурганның бараалгакчызы олива үзүнден элээнни бодунуң солагай талакы адыжынче кудуп алзын. 27Ооң соонда оң холунуң салаазы-биле солагай адыжында үстү Дээрги-Чаяакчының мурнунга чеди катап бызай чашсын. 28А оон адыжында олива үзүнден алгаш, арыгланып турар кижиниң оң талакы кулааның халбаңын, оң холунуң улуг салаазы биле оң будунуң улуг эргээн – кем-буруу дээш өргүлдүң ханының кырындан – чаап кагзын. 29Бурганның бараалгакчызы адыжында арткан үзүн арыгланып турар кижиниң бажынче кудуп, ону Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыглап кагзын. 30Оон арыгланып турар кижиниң эккеп шыдаары ийи көге-буганың азы ийи көгээзинниң бирээзин өргүлге салзын. 31Бурганның бараалгакчызы ол кижиниң эккеп шыдааны өргүлге салыр куштарның бирээзин – бачыт дээш өргүл кылдыр, а өскезин – бүрүн өрттедир өргүл кылдыр, далган-тараа өргүлү-биле кады салыр. Бурганның бараалгакчызы арыгланып турар кижини Дээрги-Чаяакчының мурнунга ынчалдыр арыглап каар».

32Халдавырлыг кеш аарыындан аараан база оозун арыглаар долу үнелиг өргүлдер кылыр харыы чок кижи дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур.

Бажыңнар ханаларында дүдүк

33Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 34«Ээлезин дээш, силерге берип турарым ханаан черге чеде бээриңерге, ээлеп чурттай бээр чериңерде бажың-балгатче дүдүктү салыпкан дижик мен. 35Ынчан ындыг бажың ээзи Бурганның бараалгакчызынга баргаш: „Мээң бажыңымда аарыг дег чүве тыптып келди“ – деп чугаалазын. 36Бурганның бараалгакчызы дүдүктү шинчилеп көөрү-биле ол бажыңга чедип кээр бетинде, бажыңда бар бүгү чүве арыг эвес болу бербезин дээш, ол бүгүнү дашкаар үндүрүп кааптарын дужаазын. Ооң соонда Бурганның бараалгакчызы бажыңны шинчилеп көөрү-биле чедип кээр. 37Ол дүдүктү шинчилеп көөрге, бажыңның ханаларында дүдүк ногаанзымаар азы кызылзымаар ыйылчак черлер дег база даштындан көөрге, ханаларже ханылап кире берген болган дижик. 38Бурганның бараалгакчызы ынчан бажыңдан үнгеш, „Олче чеди хүн дургузунда кирип болбас“ дээр ужурлуг. 39Оон ол чедиги хүнде бажыңга база катап келгеш, шинчилеп көрзүн. Бир эвес дүдүк бажыңның ханаларын дургаар тарап үгдерей берген болза, 40дүдүй берген даштарны бузарын дужаагаш, оларны хоорай даштында арыг эвес черже үндүр октаттырыпсын. 41А оон бажың иштин улуска бүрүнү-биле сивиртип каапкаш, сивирген малгаштың шуптузун хоорай даштында арыг эвес черже аппарып төктүрзүн. 42Улус биеэги даштарның орнунга өске даштарны салгаш, чаа малгаш-биле бажыңны чаап каар.

43Ынчаарга даштарны бускаш, бажыңның эрги малгажын сивиргеш, чаа малгаш-биле чаап каан соонда, бажыңда дүдүк база катап частып үнүп кээр болза, 44Бурганның бараалгакчызы чедип келгеш, шинчилеп көөр ужурлуг. Бир эвес дүдүк бажыңда тарап үгдерей берген болза, ол дүдүк халдавырлыг-дыр, а бажың боду арыг эвес-тир. 45Ук бажыңны: даштарын, ыяжын болгаш бүгү малгажын үрегдеп бускаш, хоорай даштында арыг эвес черже сөөртүп үндүрер херек. 46Ол бажыңче кирип болбас дээн бүгү үениң дургузунда ынаар кирген кижи кежээге чедир арыг эвес болур.

47Аңаа удуп чыткан азы чемненген кижи база хевин чуп алыр ужурлуг+. 48А бир эвес Бурганның бараалгакчызы чедип келгеш, ол бажыңны база катап малгаштап чаап каан соонда, ында дүдүк тарап үгдеревээнин көрүп каар болза, бажыңны арыг деп чарлаар ужурлуг, чүге дээрге дүдүк эттине берген-дир. 49Бурганның бараалгакчызы бажыңны арыглаары-биле ийи кушту, пөш ыяжының будуун, кызыл удазынны база иссоп дээр үнүштү ап алзын+
50база куштарның бирээзин агым сугдан ускан суг куткан дой сава кырынга дөгерзин. 51Ол оон пөш ыяжының будуун, иссопту, кызыл удазынны база дириг арткан кушту алгаш, дөгерген куштуң ханын холаан демги сугже оларның шуптузун суккаш, бажыңны чеди катап бызай чашсын. 52Бурганның бараалгакчызы бажыңны куштуң ханын холаан демги суг-биле; дириг куш, пөш ыяш будуу, иссоп болгаш кызыл удазын-биле ынчалдыр арыглап кагзын. 53Ооң соонда дириг кушту хоорай даштындан ажык шөлче ужудуп үндүрзүн. Бурганның бараалгакчызы бажыңны ынчалдыр арыглаарга, ол арыг болу бээр».

54-55

Кандыг-даа халдавырлыг кеш аарыы болгаш кодур-бузур дугайында; хепте азы бажыңда дүдүк дугайында база ыжык, бузур болгаш кылагар сору дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур. 56(57) Ол бүгү дүрүм-хоойлу арыг азы арыг эвес болурун илередиринге херек+.

15

Эр улуска хамааржыр дүрүм-хоойлу

15^1Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаалаңар. Кандыг-бир эр кижиниң мага-бодундан[*] сыстып турар суук чүүлдер бар болза, оозу дээш, ол арыг эвес болу бээр. 3Ол кижиниң мага-бодундан сыстып турар чүүл сыстып үнүп-даа турар азы мага-бодунга боглуп артып-даа каар болза, дөмей-ле ооң арыг эвезин көргүзер.

4Ындыг арыг эвес кижиниң чыткан дөжээ база олуруп турган кандыг-даа эди арыг эвес болур. 5А ооң дөжээнге дегген өске кижи хевин чуп алыр, а боду сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур+. 6Арыг эвес кижиниң олурган черинге олурупкан өске кижи хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 7Арыг эвес кижиниң мага-бодунга дегген өске кижи хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 8Сыстып турар суук чүүлдүг кижи арыг кижиже дүкпүрүптер болза, арыг кижи хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 9Арыг эвес кижиниң олурган олут бүрүзү база арыг эвес болур. 10Шак ындыг кижиниң адаанга салып турган кандыг-бир чүүлге дегген кижи бүрүзү кежээге чедир арыг эвес болур. А ол чүүлдү көдүрүп аппаар кижи хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 11Сыстып турар суук чүүлдүг кижи холун чуп албайн, өске-бир кижиге дегген болза, өске кижи бүрүзү хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 12Арыг эвес кижи дой савага дегген болза, ол саваны буза шаап каар херек. А бир эвес ыяш савага дегген болза, ону сугга чуур херек+.

13Сыстып турар суук чүүлдүг кижи оозундан адырлып-арыгланып алыр болза, арыгланганындан бээр чеди хүн эрткенин манааш, хевин чуп алыр база мага-бодун агым сугга чуп алыр ужурлуг; ол ынчан арыг болу бээр. 14Ол кижи сески хүнде ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни ап алгаш+, Дээрги-Чаяакчының мурнунга, Ужуражылга майгынынче кирер черге чедип келзин база куштарны Бурганның бараалгакчызынга эккеп берзин. 15Бурганның бараалгакчызы куштарның бирээзин бачыт дээш өргүл кылдыр, а өскезин бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салгаш, ол кижини сыстып турар суук чүүлүнден Дээрги-Чаяакчының мурнунга ынчалдыр арыглап каар.

16Бир-ле эр кижиниң үрези төгүлген болза, ол бүгү бодун сугга чуп каапсын; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур+. 17Үре төктү берген хеп болгаш алгы-хөм бүрүзүн сугга чуп кааптар херек; ол чүүлдер кежээге чедир арыг эвес болур».

Херээжен улуска хамааржыр дүрүм-хоойлу

18«Эр кижи херээжен кижи-биле холбажырга, үрези төктү берген болза, иелээ сугга чунуп каапсыннар; олар кежээге чедир арыг эвес болурлар. 19Бир эвес херээжен кижи ай демдээ көрген үезинде мага-бодундан ханы төктүп турар болза, чеди хүн дургузунда арыг эвес болур+. Аңаа дегген кижи бүрүзү кежээге чедир арыг эвес болур. 20Ай демдээ көрген үезинде ханы төктүп турар херээжен кижиниң чыдып азы олуруп турганы бүгү чүүл арыг эвес болур. 21Демги херээженниң орун-дөжээнге дегген кижи бүрүзү хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 22Демги херээженниң олурган чүүлүнге дегген кижи бүрүзү хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 23Демги херээженниң дөжээнге азы олурган черинге чыткан бир-ле чүүлге дегген кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 24А бир эвес эр кижи ай демдээ көрген херээжен-биле холбашкаш+, ооң ханынга боражып алыр болза, ол эр кижи чеди хүн дургузунда арыг эвес болур, а ооң чыдып аары орун-дөжек бүрүзү база арыг эвес болур.

25Херээжен кижиниң ханы ай демдээ көрген үезинден аңгы үеде хөй хүннер дургузунда азы ай демдээ көрген үезинден ажыр төктүп туруп бээр болза, ол херээжен, ай демдээ көрген үезинде дег, арыг эвес болур+. 26Ол херээженниң ханы төктүп турар үезинде чыдары кандыг-даа орун-дөжек, ооң ай демдээ көрген үезинде чыткан орун-дөжээ дег, арыг эвес деп санаттырар. База ооң олуруп аары кандыг-даа эт, ай демдээ көрген үезинде дег, арыг эвес болур. 27Ол орун-дөжекке дегген кижи бүрүзү арыг эвес болур болгаш хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг; ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур. 28А ол херээжен хан төктүүшкүнүнден адырлып-арыгланып алгаш, чеди хүн эртерин манап алыр ужурлуг, ооң соонда ол арыг болу бээр. 29Сески хүнде ол херээжен ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни ап алгаш+, Ужуражылга майгынынче кирер черге, Бурганның бараалгакчызынга эккеп берзин. 30Бурганның бараалгакчызы куштарның бирээзин бачыт дээш өргүл кылдыр, а өскезин бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салгаш, ол херээженни ооң арыг эвес хан төктүүшкүнүнден Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыглап каар. 31Израиль чон ооң аразында турар Мээң ыдыктыг өргээмни бужартадып+, бодунуң арыг эвезинден өлү бербес кылдыр, „Арыг эвес болбаңар!“ деп сагындырып көрүңер!»

32-33Сыстып турар суук чүүлдүг кижи дугайында; үрези төгүлгеш, арыг эвес болу берген кижи дугайында; ай демдээ көрүп турар херээжен кижи дугайында; сыстып турар суук чүүлдүг эр, херээжен улус дугайында база арыг эвес херээжен-биле холбажыр эр кижи дугайында дүрүм-хоойлу шак ындыг боор-дур.

16

Өндүр улуг арыглаашкын хүнү

16^1Аароннуң ийи оглу Дээрги-Чаяакчыже чоокшулай бергеш, өлүп калган соонда+, Дээрги-Чаяакчы Моисей-биле чугаалашкан. 2Ол Моисейге мынча дээн: «Аарон акыңга мону дамчыдып чугаала. Ол ыдыктыг черде аскан көжеге артынче кандыг-даа үеде туразында кирип турбазын+. Шак ында ыдыктыг аптара болгаш ону дуй салыр халып бар, Мен ол халыптың кырынга булут аразындан көстүп кээп турар мен+. Ынчангаш өлбес дизе, Аарон ынаар кирбезин!

3Аарон эң ыдыктыг черже чүгле бачыт дээш өргүл кылдыр бугажыкты база бүрүн өрттедир өргүл кылдыр кошкарны эккеп салгаш, кирип болур. 4Ол баштай мага-бодун чуп алгаш, мага-бодунга лён иштики чүвүрнү болгаш лёндан даараан ыдыктыг хөйлеңни кедип алзын, лён курну куржанзын база бажынга лён тюрбанны кетсин. Ол хептер дөгерези ыдыктыг хептер-дир+. 5Аарон оон чыглып келген израиль чондан бачыт дээш өргүл кылдыр ийи дүктүгүр хунаны база бүрүн өрттедир өргүл кылдыр бир кошкарны ап алзын. 6А ооң соонда ол бодунуң өмүнээзинден бачыт дээш өргүл кылдыр бугажыкты эккеп салып, бодун база өг-бүлезин арыглап алзын.

7Ийи дүктүгүр хунаны база эккелгеш, Ужуражылга майгынынче кирер черге Дээрги-Чаяакчының мурнунга тургузуп кагзын. 8Аарон ооң соонда ол ийи хунага кандыг үүле-салым таваржырын шилип, үлүгден тыртсын: бирги үлүг – Дээрги-Чаяакчыга өргүл боору, а ийигизи – чорударының үлүү[*] болур. 9Аарон Дээрги-Чаяакчыныы деп үлүг онаашкан дүктүгүр хунаны эккелгеш, бачыт дээш өргүл кылдыр салзын. 10А чорударының үлүү онаашкан дүктүгүр хунаны Дээрги-Чаяакчының мурнунга дириг бодун эккеп тургузуп кагзын. Ол хунаны дамчыштыр чонну арыглаар дээш, ону ээн кургаг ховуже салып чорудуптар ужурлуг.

11Аарон бодунуң өмүнээзинден салып турары, бачыт дээш өргүлдүң бугажыын эккелгеш, ону дөгерип, бодун база өг-бүлезин арыглап алзын. 12Оон ол Дээрги-Чаяакчының мурнунда турар айдызаар бедигээште оттуг көстерни хүүрекчигешти долдур узуп алгаш база айдызаар хоюдур соктап каан чаагай чыттыг чүүлдерни кош-адыжын долдур уруп алгаш, эң ыдыктыг черже киире берзин. 13Ооң соонда айдызаар чаагай чыттыг чүүлдерни Дээрги-Чаяакчының мурнунда отка салып кагзын, ынчан оларның булутталчак ыжы ыдыктыг аптараның халывын бүргей аптар+. Оон башка Аарон өлүп каар. 14А оон ол бугажыктың ханындан алгаш, салаазын ынаар суп, халыптың кырын чөөн талазындан бызай чашсын; ол ышкаш халыптың мурнунга ханны салаазы-биле чеди катап бызай чашсын.

15Аарон ооң соонда чоннуң өмүнээзинден салып турар бачыт дээш өргүлдүң хуназын дөгергеш, ооң ханын көжеге артынче аппарзын база бугажыктың ханы-биле кылып турган бүгү чүвезин хунаның ханы-биле кылып, халыптың кырынче болгаш мурнунче бызай чашсын. 16Ол ынчаар кылып, израиль чоннуң бүгү бачыттарындан: оларның арыг эвезинден база кем-буруулуг үүлгедиглеринден эң ыдыктыг черни арыглап кагзын. Аарон оларда бар, оларның арыг эвес чоруунга боражып турар Ужуражылга майгыны-биле база ынчаар кылыр ужурлуг. 17Аарон чонну арыглаар дээш эң ыдыктыг черже кирип турар өйде, ол оортан дедир үнгүжеге чедир, өске кым-даа Ужуражылга майгынынга турбас ужурлуг. Ол бодун, өг-бүлезин болгаш бүгү израиль чонну шак ынчаар арыглап кагзын.

18Ооң соонда Дээрги-Чаяакчының мурнунда турар өргүл бедигээжинге чеде бергеш, ону арыглап, бугажык биле хунаның ханындан ап алгаш, бедигээштиң мыйыстарын бүгү талаларындан чаап кагзын+. 19Аарон оон салаазында хан-биле өргүл салыр бедигээшти чеди катап бызай чашсын. Ол бедигээшти израиль чоннуң арыг эвезинден арыглап база ыдыктап кагзын.

20Аарон эң ыдыктыг черни, Ужуражылга майгынын болгаш өргүл салыр бедигээшти арыглап дооскаш, дириг хунаны эккелзин. 21Ол ооң соонда ийи холун хунаның бажынга салып, ооң кырынга израиль чоннуң бүгү кем-буруузун, бузуттарын болгаш бачыттарын ажыы-биле миннип чугаалааш база хунаже чая каапкаш, ону айбычы кижиге сүрдүргеш, ээн кургаг ховуже чорудупсун. 22Хуна чоннуң бүгү кем-буруузун бодунга ап алгаш, эрттинмес элдерлиг черже чоруй баар; ол хунаны ээн кургаг ховуже шак ынчаар чорудуптар+.

23Аарон Ужуражылга майгынынче кире берзин база эң ыдыктыг черже кирерде кедип турганы лён хептерин ужулгаш, оларын аңаа каапсын+. 24Ол ыдыктыг черге мага-бодун сугга чуп каапкаш, үргүлчү кедер хевин кедип алган үнүп келзин, оон бодунуң өмүнээзинден салыр бүрүн өрттедир өргүл биле чоннуң өмүнээзинден салыр бүрүн өрттедир өргүлдү салып, бодун база чонну арыглазын. 25А бачыт дээш өргүлдүң чаан база өргүл салыр бедигээшке өрттетсин. 26Хунаны чорударының үлүү кылдыр сүрүп аппарган кижи хевин чуп алыр база мага-бодун сугга чунуп алыр ужурлуг+. Ооң соонда ол чоннуң турлаанче кирип кээп болур. 27Ханын арыглаашкын кылыры-биле эң ыдыктыг черже киире берген бачыт дээш өргүлдүң бугажыы биле хуназын чоннуң турлааның даштынче үндүре бергеш, кежин, эъдин база чинин отка өрттетсин+. 28Ол бүгүнү өрттедир кижи хевин база мага-бодун сугга чуп алыр ужурлуг. Ооң соонда ол чоннуң турлаанче кирип кээп болур.

29Силерге кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм мындыг болзун: чеди айның онда боттарыңарны шеглээшкин-биле томаартыңар, кандыг-даа ажыл кылбаңар+. Үндезин чурттакчы-даа, араңарга чурттай берген даштыкы кижи-даа ону сагып чорзун. 30Чүге дээрге шак ол хүнде силерни бүгү-ле бачыттарыңардан арыглаар: ынчан Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыг болу бээр силер. 31Ол хүн – силерге онзагай амыр-дыш хүнү-дүр, боттарыңарны шеглээшкин-биле томаартыңар: бо дээрге кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм-дүр. 32Шилип чаап каан, ачазының орнунга ыдыктыг бараан болуушкун кылзын дээш төлээлеттирген бараалгакчы+ – арыглаашкынны чорудар кижи ол болур ужурлуг. Ол ыдыктыг лён хептерин кедип алгаш, 33ыдыктыг черни, Ужуражылга майгынын, өргүл салыр бедигээшти; Бурганның бараалгакчыларын база бүгү чонну арыглазын. 34Израиль чонну бүгү бачыттарындан чылда бир катап арыглаар дээш, шак ол дүрүм-хоойлуну силерге мөңгези-биле доктааткан болзун».

Моисей бүгү чүүлдү Дээрги-Чаяакчының дужааганын ёзугаар кылган.

17

Ханга хамаарышкан дүрүм-хоойлу

17^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Ааронга болгаш ооң оолдарынга база бүгү израиль чонга мону чугаалап көр, Дээрги-Чаяакчының оларга чугаалазын дээн айтыышкынын дамчыт.

3Израильчилер аразындан инек, хой, өшкү малын чоннуң турлаанга азы чоннуң турлааның даштынга дөгерген кижи бүрүзү 4малын Ужуражылга майгынынче кирер черге Дээрги-Чаяакчыга өргүлге эккеп салбас болза, хан төпкени дээш буруудаар: а хан төпкен болганда, ону бодунуң чонунуң аразынга амылыг арттырбас. 5Израиль чон шөлге дөгерип турары өргүл малын Дээрги-Чаяакчыга – Ужуражылга майгынынче кирер черге, Бурганның бараалгакчызынга эккелзин база оларны Дээрги-Чаяакчыга салган эп-найырал өргүлү кылдыр дөгерип салзын дээш, бо дүрүмнү берген+. 6Бурганның бараалгакчызы Ужуражылга майгынынче кирер чер чанында Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээшче малдың ханын төпсүн база чагны Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт кылдыр өрттетсин+. 7Израиль чон самыыралга алзып, сүрүп халып турары хуназыг дүрзү-бурганнарынга+ моон соңгаар өргүлдер эккеп салбазын дээш, ындыг болзун. Бо дүрүм-хоойлуну оларның бүгү салгалдарынга кезээ мөңгеде доктаадып каан болзун!

8Чонга оон ыңай мону чугаала. Израильчи ийикпе, азы израиль чоннуң аразында чурттап турар даштыкы кижи бүрүн өрттедир өргүлдү азы черле кандыг-бир өргүлдү кылгаш, 9Дээрги-Чаяакчыга өргүлге салыры-биле Ужуражылга майгынынче кирер черге эккелбес болза, ону чонунуң аразынга амылыг арттырбас+.

10Израильчи ийикпе, азы израиль чоннуң аразында чурттап турар даштыкы кижи кандыг-бир хан чиир болза, Мен ол кижиге удур боор мен база ону чонунуң аразынга амылыг арттырбас мен+. 11Мага-боттуң амы-тыны – ханында болгай, ынчангаш Мен силерни арыглаар дээш, өргүл салыр бедигээшке ханны ажыглаарын доктааткан мен, чүге дээрге шак ол хан кижини арыглап турар+. 12Ынчангаш израиль чонга: „Силерниң кайыңар-даа хан чивезин, ол ышкаш араңарда чурттап турар даштыкы кижи база хан чивезин“ – деп чугаалаан ужурум ол.

13Израильчи ийикпе, азы израиль чоннуң аразында чурттап турар даштыкы кижи чиирин хоруваан черлик аң азы куш тудуп алза, ханын черже аксып каапкаш, довурак-биле хөөп каар ужурлуг+. 14Чүге дээрге кандыг-даа дириг амытанның амы-тыны ханында болур. Ынчангаш израиль чонга: „Кандыг-даа эъттиң ханын чивеңер, чүге дээрге кандыг-даа эът-ботту хан амы-тынныг кылыр болгай. Хан чиир кижи бүрүзү амылыг артпас ужурлуг“ – деп чугаалаан мен.

15Бодунуң өлүмү-биле өлген азы араатан аңга өлүрткен дириг амытанның эъдин чиир кижи бүрүзү: үндезин чурттакчы-даа, араңарга чурттай берген даштыкы кижи-даа хевин чуп алыр база сугга чунуп алыр ужурлуг, ол кижи кежээге чедир арыг эвес болур+, а оон арыг болу бээр. 16А бир эвес хевин чуп албас база мага-бодун чуп албас болза, буруузун боду чүктээр».

18

Эр-херээжен харылзааларны чурумчудар дүрүм-хоойлу

(Лев. 20:11-22)

18^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Мен дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен. 3Мооң мурнунда чурттап турганыңар Египеттиң чонунуң чаңчылдарын ёзугаар чурттаваңар+ база силерни эдертип аппар чыдарым Ханаанның чоннарының чаңчылдарын ёзугаар чурттаваңар, оларның доктааткан дүрүмнериниң аайы-биле барбаңар. 4Мээң хоойлуларымны күүседиңер база Мээң дүрүмнеримни сагыңар, оларны чандыр баспайн эдериңер. Мен дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен. 5Мээң дүрүмнерим болгаш хоойлуларымны сагыңар. Оларны сагыыр кижи оларның ачызында амылыг артар+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен.

6Кым-даа бодунуң чоок төрели-биле холбажырын бодап, олче чоокшулавас ужурлуг. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен.

7Ачаңның мага-бодунуң тудуш кезээ болур аваң-биле холбашпа. Ол херээжен – сээң аваң-дыр, ооң-биле холбашпа.

8Ачаңның өске кадайы – соңгу иең-биле холбашпа: ооң шалдаңы дээрге ачаңның база шалдаңы болгай+.

9Ачаңның азы аваңның уруу болур угбаң азы дуңмаң-биле – ол аалыңарга-даа азы аалыңардан дашкаар-даа төрүттүнген болза – холбашпа+.

10Оглу-кызыңның уруу-биле холбашпа. Ооң шалдаңы дээрге бодуңнуң база шалдаңың болгай.

11Ачаңның кадайының уруу-биле холбашпа. Ол дээрге чаңгыс ададан төрүттүнген кыс дуңмаң-дыр, ооң-биле холбашпа.

12Ачаңның угба-дуңмазы-биле холбашпа. Ол дээрге ачаңның кады төрээни-дир.

13Аваңның угба-дуңмазы-биле холбашпа. Ол дээрге аваңның кады төрээни-дир.

14Ачаңның акы-дуңмазының кадайы-биле холбашпа. Ол дээрге сээң чааваң-дыр.

15Кенниң-биле холбашпа. Ол дээрге оглуңнуң кадайы-дыр, ооң-биле холбашпа+.

16Акыңның азы дуңмаңның кадайы-биле холбашпа+. Ооң шалдаңы дээрге акыңның азы дуңмаңның база шалдаңы болгай.

17Херээжен кижи-биле чоок харылзаалыг чурттап турган болзуңза, ооң уруу-биле азы ооң оглу-кызының уруу-биле холбашпа+. Олар дээрге ооң төрээн уруглары-дыр, ынчаар кылыры – самыыраашкын-дыр.

18Кадайың дириг чорда, ооң кады төрээнин кадай кылдыр ап, холбашпа; угбашкыларны адааннаштырба+.

19Кадайың ай демдээ көрүп турар өйде, холбажыр бодап, олче чоокшулава+.

20Өске кижиниң кадайы-биле хойгашпа, ол чорук сени арыг эвес кылып каар+.

21Ажы-төлүңнүң кайы-бирээзин Молох бурганга өргүве[*], Бурганыңның адын бужартатпа. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

22Херээжен кижи-биле дег, эр кижи-биле холбашпа. Ол дээрге бужар чүүл-дүр+.

23Кандыг-даа мал-биле холбашпа, ол чорук сени арыг эвес кылып каар. Херээжен кижи база, мал-биле холбажыр дээш, ооң чанынга барбас ужурлуг. Ол дээрге орта эвес бужар чүүл-дүр+.

24Бо чүүлдерниң кайызы-биле-даа бодуңарны арыг эвес кылбаңар, чүге дээрге силерниң чурттаар чериңерден үндүр сывырып турарым чоннар ол бүгү чүүлдерден бужартаан болгай. 25Чер база арыг эвес апарган+. Мен ону ооң чурттакчыларының кем-буруузу дээш кезеткен мен: чер ында чурттаан чоннарны боду-ла үндүр кызыпкан. 26Мээң дүрүмнерим болгаш хоойлуларымны сагыңар, үндезин чурттакчы-даа, араңарда чурттап турар даштыкы кижи-даа ол бужар чүүлдерниң кайызын-даа кылбазын. 27Бүгү-ле ол бужар чүүлдерни бо черге кээр мурнуңарда аңаа чурттап турган улус үүлгедип турган, ынчангаш чер арыг эвес апарган болгай. 28Силер черни бужартадып эгелээр болзуңарза, демги чоннарны үндүр кызыпканы дег, чер силерни база үндүр кызыптар. 29Бир эвес кандыг-бир улус бо бүгү бужар чүүлдерни үүлгедир болза, оларны чонунуң аразынга амылыг арттырбас. 30Бо черге силерниң мурнуңарда турган чоннар орта эвес бужар чаңчылдар эдерип турганнар. Олар дег кылбас дээш база ындыг херектер ужун арыг эвес апарбас дээш, Мээң хоойлуларымны сагыңар. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!»

19

Бодун ыдыктыы-биле алдынарының дүрүм-хоойлузу

19^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чоннуң бүгү ниитилелинге мону дамчыдып чугаала. Ыдыктыы-биле чурттаңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар болур Мен ыдыктыг-дыр мен+.

3Кижи бүрүзү бодунуң авазы биле ачазын хүндүлезин база Мээң доктаатканым амыр-дыш хүннерин сагызын+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен.

4Хоозун дүрзү-бурганнарга мөгейбеңер база бодуңарга шуткаан бурганнар кылбаңар+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен.

5Эп-найырал өргүлүнүң малын Дээрги-Чаяакчыга дөгерип тура, ол Аңаа таарымчалыг болур кылдыр дөгериңер+: 6өргүл кылган хүнүңерде азы дараазында хүнде ону чиир ужурлуг силер, а үшкү хүнде артып калган кезээн отка өрттедир херек. 7Өргүл малының үшкү хүнде арткан кезээн чиир болза, ол бужар чүүл болу бээр, ону чиири Бурганга таарымчалыг болбас. 8Ону үшкү хүнде чиир кижи бүрүзү буруузун боду чүктээр, чүге дээрге ол Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр ыдык өргүлдү бужартадып турар-дыр, ындыг кижини чонунуң аразынга амылыг арттырбас.

9Бодуңарның чериңерге дүжүт ажаап тура, шөлүңерниң кыдыын чедир ажаавайн, арттырып калыңар база ажаап турар тарааңар черже кээп дүжер болза, чыгбаңар+. 10Виноград шөлүнде тараан виноградыңны бүрүнү-биле ажаава. Черже кээп дүшкен каттарны-даа чыгба: ядыыларга база өскээртен келген улуска арттырып каг+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен.

11Оорланмаңар+, шын эвес чүүл чугаалаваңар база бот-боттарыңарны мегелевеңер+. 12Мегелеп Мээң адым-биле даңгыраглаваңар: Бурганыңарның адын баксыратпаңар+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 13Өске кижини кызып-кыйба, үптеп-тонава, хөлезилеттинген ажылчынга төлевир бээрин дүннү өттүр тудуп, эртенге чедир соңгаарлатпа+. 14Дүлей кижини бак сөглеве, согурнуң мурнунга тептиге бээр моондак салба. Бурганыңдан коргуп чор. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

15Улусту чөптүг эвес шиитпе. Ядыы-ла кижи-дир дээш, аңаа чымчак болба, күш-шыдалдыг-ла кижи-дир дээш, ооң күзелин хандырарын бодава+. Өске кижини шынның туружундан шиидип чор. 16Улус аразынга хоп-меге дажыглава. Буруу чок кижини шаажылап кагзын дээш, шииткел үндүрер үеде меге херечилел кылба+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 17Чүрээңге ха-дуңмаңга көөр хөөн чок чорук шыгжава. Чоок кижиңни эдип-чазап сурга+, ынчан ол кижиниң хайы-биле бачыттыг болбас сен. 18Өжээн негеве+, чонуңнуң улузунга удур бак сагыш шыгжава, харын чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

19Мээң дүрүмнеримни сагыңар. Малыңны өске ук-уксаалыг мал-биле эдериштирбе. Чаңгыс шөлге ийи янзы үрезин тарыва+. Янзы-бүрү пөстер холуштур даараан хеп кетпе.

20Эр кижи-биле дүгдеп каан кул херээжен-биле хойгажыр өске кижи турган дижик. Бир эвес ол кул херээженни демги кижи амдыгаа чедир садып албаан азы хоставаан болза, оларның иелдирзин кезедир[*], ынчалза-даа өлүмге онааштырбас ужурлуг, чүге дээрге ол херээжен хостуг эвес турган-дыр. 21Ол эр кижи кем-буруузу дээш өргүл кылдыр Ужуражылга майгынынче кирер черге Дээрги-Чаяакчыга кошкарны эккеп салзын. 22Бурганның бараалгакчызы кошкарны Дээрги-Чаяакчының мурнунга кем-буруу дээш өргүл кылдыр салгаш, бачыт үүлгеткен ол кижини арыглап каар. Ынчан демги кижи үүлгеткен бачыды дээш өршээл алыр.

23Келир үеде ээлээр чуртуңарже кире бергеш, кандыг-бир кат-чимистиг ыяш тарып кагзыңарза, ооң чимистерин чиири хоруглуг деп санаңар: оларны үш чыл дургузунда чивес ужурлуг. 24А дөрткү чылда ол ыяштың хамык чимистери Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаарынга херек ыдыктыг өргүл болур. 25Бешки чылда ооң хамык чимистерин чип болур силер база ооң силерге бээр чимистери өзүп-көвүдээр. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!

26Ханныг эът чивеңер+; канчаар-даа болза илби кылып, төлгелевеңер+.

27Бажыңарның кыдыын долгандыр дөңгүретпеңер база салыңарның кыдыгларын таартпаңар+. 28Өлген улус дээш кажыыдап, мага-бодуңарны чара кеспеңер+ база шыйбактаваңар, эът-кежиңерге кадап будаан бижимелдер кылбаңар[*]. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

29Бодуңнуң урууңну самыын-садарынче албадава+, оон башка чурттуң чону самыыралга алзып алыр база чуртту бузут бүргей аптар.

30Мээң доктаатканым амыр-дыш хүннерин сагыңар+ база Мээң ыдыктыг черимни хүндүлеңер. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

31Өлүг улустуң сүнезиннерин кый дээр-даа, караң көрнүр-даа улуска барбаңар, арга-сүме айтырбаңар+. Бодуңарны олардан бужартаарынга чедирбеңер. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!

32Буурул баштыг кижиниң мурнунга туруп кел, улуг назылыг улусту хүндүле+. Бурганыңдан коргуп чор. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

33Силерниң чериңерге чурттай берген даштыкы кижини кызып-кыйба+. 34Араңарда чурттай берген өскээртен келген кижи силерге үндезин чурттакчы ышкаш болзун: аңаа бодуңга дег ынак бол, чүге дээрге силер база египет черге өскээртен келген улус бооп чораан болгай силер+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!

35Шииткел үндүрүп турда-даа, хемчээп болгаш деңзилеп тура-даа, шын эвес кылбаңар. 36Силерниң деңзилээр деңзиңер, килдериңер, төктүүчел база суук чүүлдер хемчээр саваларыңар шын хемчээр болзун+. Мен дээрге силерни египет черден үндүре берген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен.

37Мээң бүгү дүрүмнерим болгаш хоойлуларымны сагыңар база күүседиңер. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!»

20

Бачыт үүлгедиишкиннери дээш кеземче

20^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Израильдиң чонундан ийикпе азы израильчилер аразында чурттап чоруур даштыкы улустан бодунуң ажы-төлүнүң кайы-бирээзин Молох бурганга бээр кижини өлүрүп каар херек+: чурттуң чону ону даштар-биле соп каапсын. 3Мен Бодум ол кижиге удур боор мен+. Мээң ыдыктыг черимни бужартадыры-биле+ база Мээң адымны дора көөрү-биле ажы-төлүнүң кайы-бирээзин Молохка бергени дээш, Мен ону чонунуң аразынга амылыг арттырбас мен. 4Бир эвес чурттуң чону ажы-төлүнүң кайы-бирээзин Молохка берген кижини өлүрбес дээш, ооң үүлгедиин тоомча чок арттырар болза+, 5Мен Бодум ол кижиге база ооң өг-бүлезинге удур боор мен! Ооң бодун база Молохту эдерип, самыыраар кылдыр чонунуң аразындан дуурайлап алганы бүгү улузун амылыг арттырбас мен.

6Өлүг улустуң сүнезиннерин кый дээр база караң көрнүр улуска барып, арга-сүме айтырар болгаш оларны эдерип, самыыраар кижиге Мен Бодум удур боор мен база ону чонунуң аразынга амылыг арттырбас мен+.

7Бодуңарны ыдыктаңар база ыдыктыг болуңар+, чүге дээрге Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен! 8Мээң дүрүмнеримни сагыңар база күүседиңер, чүге дээрге Мен – силерни ыдыктап турар Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

9Ачазы биле авазын бак сөглээр кижи бүрүзүн өлүрүп каар херек+. Ол кижи ачазы биле авазын бак сөглеп турган-дыр: өлүмү дээш боду буруулуг-дур.

10Ашактыг херээжен-биле – өске кижиниң кадайы-биле самыырап турар эр кижи бар болза, ол эр кижини база ол херээженни өлүрүп каар херек+.

11Ачазының өске кадайы – соңгу иези-биле хойгажыр кижи ачазының мага-бодунуң тудуш кезээ-биле холбашкан дег болган-дыр. Ол кижини-даа, соңгу иезин-даа өлүрүп каар херек: өлүмү дээш олар боттары буруулуг-дур+.

12Оглунуң кадайы – кенни-биле хойгажыр кижи бар болза, ооң бодун-даа, кеннин-даа өлүрүп каар херек: олар бужар чүүлдү үүлгеткен-дир, өлүмү дээш, боттары буруулуг-дур+.

13Эр кижи өске эр кижи-биле, херээжен кижи-биле дег, холбажыр болза, олар бужар чүүлдү үүлгеткен-дир. Оларның иелдирзин өлүрүп каар херек: өлүмү дээш, олар боттары буруулуг-дур+.

14Эр кижи херээжен кижини болгаш ооң авазын иелдирзин ап алгаш, кады чурттай бээр болза, бужар чүүл-дүр. Силерниң араңарга бужар чүүл турбазын дээш, ол кижини-даа, ийи херээженни-даа отка өрттедир херек+.

15Эр кижи мал-маган-биле холбажыр болза, ол кижини өлүрер, а малды согар херек+.

16Херээжен кижи мал-маган-биле холбажыр болза, ол херээженни-даа, малды-даа өлүрүп каг. Оларны өлүрер ужурлуг: өлүмү дээш олар боттары буруулуг-дур.

17Эр кижи ачазының ийикпе, азы авазының уруу болур кыс угба-дуңмазын ап алгаш, холбажыр болза, бужар чүүл үүлгеттинген-дир+. Оларны боттарының чону көрүп турда, узуткап каар херек. Ол эр кижи угба-дуңмазы-биле холбашкан-дыр: буруузун боду чүктээр-дир.

18Эр кижи ай демдээ көрүп турар кадайы-биле холбажыр болза, херээжен кижиниң төктүп турар ханын ажытканы дээш, оларның иелдирзин чонунуң аразынга амылыг арттырбас херек+.

19Аваңның угбазы азы дуңмазы – даай-аваң-биле, ачаңның угбазы азы дуңмазы – угбаң-биле холбашпа. Ынчап турар кижи авазының азы ачазының кады төрээни-биле хойгажып турар-дыр, олар буруузун боттары чүктээр+.

20Бодунуң чеңгези-биле холбажыр кижи төрел акызының мага-бодунуң тудуш кезээ-биле холбашкан дег болган-дыр+. Олар бачыдын боттары чүктээрлер, ажы-төл чокка өлүп каарлар.

21Эр кижи акызының азы дуңмазының кадайын ап алыр болза, бужар чүүл үүлгеттинген-дир+, акызы азы дуңмазының мага-бодунуң тудуш кезээ-биле холбашкан дег болган-дыр. Олар ажы-төл чок болурлар.

22Мээң бүгү дүрүмнерим болгаш хоойлуларымны сагыңар база күүседиңер. Оон башка Мээң аңаа чурттазыннар дээш аппар чоруурум чурт силерни үндүр кыза бээр. 23Силерниң мурнуңардан үндүр сывырып турарым чоннуң чаңчылдарын эдербеңер: олар бо бүгүнү үүлгедип турганнар, ынчангаш Мээң олардан ческингеним ол-дур. 24Ынчан силерге аазаан мен: „Оларның черин ээлеп алыр силер. Мен силерге сүт болгаш ары чигири агып чыдар байлак черни өнчү кылдыр бээр мен+“. Мен дээрге силерни бүгү чоннардан тускайлап ылгап каан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен. 25А силер база арыг мал-маган биле кушту арыг эвезинден ылгап чоруңар. Мээң арыг эвес деп тускайлап кааным мал-маган, куш болгаш чер кырында көжүп-шимчээн үүрмек дириг амытаннар-биле бодуңарны бужартатпаңар+. 26Меңээ хамааржыр дээш ыдыктыг болуңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы болур Мен ыдыктыг-дыр мен+. Мен силерни Мээң улузум болзун дээш өске чоннардан тускайлап ылгап каан мен.

27Бир эвес эр азы херээжен кижи өлүг улустуң сүнезиннерин кый дээр азы караң көрнүр болза+, оларны өлүрүп каар херек+; ындыг улусту даштар-биле соп каапсын: өлүмү дээш олар боттары буруулуг-дур».

21

Бараалгакчыларның ыдыктыынга хамааржыр дүрүм-хоойлу

21^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Бурганның бараалгакчыларынга – Аароннуң оолдарынга мону дамчыдып чугаала. Оларның кайызы-даа бодунуң чонунуң өлүг кижизинге деггени-биле арыг эвес болу бербезин+. 2Ол чүгле бодунуң эң чоок төрелдеринге: авазы биле ачазынга, оглу биле уруунга, акы-дуңмазы биле 3бодунуң чанында чурттап турар, кижиге барбаан угба-дуңмазынга дээп болур, олар дээш арыг эвес апарып болур. 4Бодунуң чонунуң баштыңы болганда, Бурганның бараалгакчызы арыг эвес апарганы-биле чонун бужартатпас ужурлуг[*]. 5Бурганның бараалгакчылары кажыыдалын илередип, баштарын дөңгүрерти чүлүвес, салдарының кыдыгларын таартпас+ база мага-бодунга чара кескен черлер кылбас ужурлуг. 6Олар Бурганынга хамааржыр дээш ыдыктыг болур база Бурганының адын дора көрбес ужурлуг; олар Дээрги-Чаяакчыга өргүлдү, Бурганынга аъш-чемни эккеп салып турар болгаш+, ыдыктыг болур ужурлуг.

7Бурганның бараалгакчылары самыын-садар азы бужар херээженни кадай кылдыр ап болбас; ашаанга кагдырган херээженни база ап болбас+, чүге дээрге Бурганының мурнунга ыдыктыг болур ужурлуг улус-тур. 8Кижи бүрүзү Бурганның бараалгакчызының ыдыктыын онзалап көрзүн, чүге дээрге ол силерниң Бурганыңарга аъш-чемни өргүп турар болгай. Ол силерниң мурнуңарга ыдыктыг болур ужурлуг, чүге дээрге Мен – силерни ыдыктап турар Дээрги-Чаяакчы – ыдыктыг болгай мен+. 9Бурганның бараалгакчызының уруу самыын-садып, бодун бужартадыр болза, ачазын база бужартадып турары ол-дур: ындыг кысты отка өрттедир херек+.

10Ха-дуңмазының аразындан шилиттинген дээди бараалгакчының бажынче шилип чаар олива үзүн куткан база бараан болуушкуннуң хевин кедери-биле ыдыктаан болгай. Ынчангаш ол бараалгакчы кажыыдалын илередип, бажының дүгүн үвүрертирбезин, хевин ора-чаза сокпазын+; 11кандыг-даа өлген кижи чанынче чагдавазын, өлүп калган ачазы биле авазынга безин дегбезин – боду ынчалдыр арыг эвес болу бербезин+. 12Дээди бараалгакчы бодунуң Бурганының ыдыктыг черин бужартатпас дээш, ыдыктыг черден үнмес ужурлуг, чүге дээрге ону Бурганның шилип чаар үзү-биле чаап, ыдыктап каан-дыр+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен. 13Ол кадай кылдыр чүгле арыг кысты алыр ужурлуг. 14Бурганның дээди бараалгакчызы дулгуяк азы ашаанга кагдырган; бужар азы самыын-садар херээженни албас ужурлуг, а чүгле бодунуң чонунуң иштинден үнген арыг кыс-биле өгленчир ужурлуг+. 15Ол бодунуң үре-салгалын бодунуң чонунуң аразынга бужартатпас ужурлуг, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы болур Мен ону ыдыктап турар-дыр мен».

16Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 17«Ааронга мону чугаала: сээң бүгү үре-салгалыңдан кандыг-бир кижи кемдээшкинниг болза, Бурганынга аъш-чем салып келбес ужурлуг. 18-20Кемдээшкинниг кижи бүрүзү: согур-даа, аскак-даа, арнының хевири үрелген-даа, дудуу-даа, холу азы буду сынык-даа, күдүгүр-даа, ырбыска-чөлдүр-даа, караа аарыг-даа, кодур-бузур-даа, чуургалары чуурулган-даа кижи өргүл салып келбезин+. 21Бурганның бараалгакчызы Аароннуң ук-ызыгуурундан үнген мага-бодунда кемдээшкинниг кым-даа Дээрги-Чаяакчыга отка өрттедир өргүл салып келбес ужурлуг. Ол кижи кемдээшкинниг болганда, Бурганынга аъш-чем салып келбес ужурлуг. 22Ол кижи ыдыктыг өргүлдерден база аажок ыдыктыг өргүлдерден Бурганынга салган аъш-чемни чип болур. 23Ынчалза-даа ооң ыдыктыг черни дуглаан көжегеже чоокшулаарын база өргүл салыр бедигээшке чоокшулаарын хоруп каан, чүге дээрге кемдээшкинниг болган-дыр. Ол кижи Мээң ыдыктыг чүүлдеримни бужартатпас ужурлуг, чүге дээрге Мен – оларны ыдыктап турар Дээрги-Чаяакчы-дыр мен».

24Моисей бо бүгүнү Ааронга болгаш ооң оолдарынга база бүгү израиль чонга чугаалаан.

22

Бурганга салган өргүлдерниң ыдыктыы

22^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Ааронга болгаш ооң оолдарынга мону чугаала. Мээң ыдыктыг адымны бужартатпас дээш, олар израиль чоннуң Меңээ бараалгадып салган ыдыктыг өргүлдери-биле оваарымчалыг бооп көрзүннер. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 3Оларга мынчаар чугаала. Силерниң бүгү үре-салгалыңардан арыг эвес тургаш, израиль чоннуң Меңээ бараалгадып салган ыдыктыг өргүлдеринге дегген кижини Бодумнуң мурнумга амылыг арттырбас мен+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 4Аароннуң ук-ызыгуурундан үнген кеш аарыглыг азы мага-бодундан сыстып үнүп турар суук чүүлдүг кижи бар болза+, арыгланып албаан шаанда, ыдыктыг өргүлдерни чивес ужурлуг.

Азы арыг эвес секке дегген+, азы үрези төгүлген, 5азы кандыг-бир арыг эвес үүрмек дириг амытанга дегген, азы өске кижиниң кандыг-даа хевирлиг арыг эвес чүүлдеринге дегген бараалгакчы бар дижик. 6Шак ындыг арыг эвес чүүлдерге дегген кижи кежээге чедир арыг эвес болур. Ол кижи мага-бодун сугга чуп албаан шаанда, ыдыктыг өргүлдерни чип болбас ужурлуг. 7А хүн ашкан соонда, ол кижи арыгланып каапкаш, ыдыктыг өргүлдерни чип болур, чүге дээрге ооң чиир ужурлуг аъш-чеми ол-дур. 8Бурганның бараалгакчызы арыг эвес апарбас дээш, бодунуң өлүмү-биле өлген азы араатан аңга өлүрткен дириг амытанны чивес ужурлуг+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 9Бачыттарын боттары чүктевес дээш база айтыышкынымны үрээниниң ужун өлүп калбас дизе, бараалгакчылар Мээң айтыышкыннарымны сагып чорзун. Мен дээрге оларны ыдыктап турар Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

10Бурганның бараалгакчызының өг-бүлезиниң кежигүнү эвес өске кым-даа: ооң аалчызы кижи база хөлезилеттинген ажылчын ыдыктыг өргүлдерни чивес ужурлуг+. 11Бир эвес Бурганның бараалгакчызы хууда акша-мөңгүнү-биле кул кижи садып алыр болза, ол кул кижи ыдыктыг өргүлдерни чип болур. Бурганның бараалгакчызының аал-оранынга төрүттүнген кулдар база ооң аъш-чемин чип болур+. 12Бурганның бараалгакчызының уруу бараалгакчы эвес кижиге өгленип алыр болза, ыдыктыг өргүлдү чивес ужурлуг. 13Ынчалза-даа ооң уруу дулгуяк апаргаш азы ашаандан чарлы бергеш, уруг-дарыг чогундан, чалыы үезинде дег, ачазының бажыңынче чанып келген болза, ачазының аъш-чемин чип болур. А өске кым-даа ону чип болбас.

14Бир эвес частырыг болуп, ыдыктыг өргүлдү чиптер кижи турар болза, ыдыктыг өргүлге ооң бештиң бир кезээн немээш, Бурганның бараалгакчызынга бээр ужурлуг+. 15Бурганның бараалгакчылары израиль чоннуң Дээрги-Чаяакчыга эккеп салып турары ыдыктыг өргүлдерин бужартатпазын. 16Бурганның бараалгакчылары эвес израильчилер ыдыктыг өргүлдерни чиир болза, олар бачыды дээш буруулуг болурлар[*], чүге дээрге ол өргүлдерни Дээрги-Чаяакчы болур Мен ыдыктап турар болгай мен».

17Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 18«Ааронга болгаш ооң оолдарынга база бүгү израиль чонга мону чугаала. Үндезин израиль кижи азы израиль чоннуң аразынга чурттай берген даштыкы кижи кандыг-бир даңгыраан күүсеткеш азы эки туразы-биле өргүл салгаш, оозун Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл кылдыр эккеп салып турар дижик. 19Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг болзун дээш, ол өргүлүңер четпес-дудуу эвес, эр хиндиктиг бода мал азы хой-өшкү болзун. 20Четпес-дудуулуг кандыг-даа малды эккеп өргүвеңер, чүге дээрге ооңарны Дээрги-Чаяакчы хүлээп албас+. 21Бир эвес бир-ле кижи онза даңгыраан күүседип азы эки туразы-биле өргүл салып, Дээрги-Чаяакчыга эп-найырал өргүлүн эккеп салып турар болза, ол өргүл четпес-дудуу эвес бода азы шээр мал болур ужурлуг: ынчан ону Дээрги-Чаяакчы хүлээп алыр; ол малга кандыг-даа четпес-дудуу чүве турбас ужурлуг.

22Согур азы аскак-дүскек; кезип каан черлиг азы берттинген; кодурлуг, оюлганныг азы божаалыг малды Дээрги-Чаяакчыга эккеп салбаңар, Дээрги-Чаяакчының өргүл бедигээжинге өргүл кылдыр салбаңар. 23Хөлүн эрттир узун азы чолдак хол-буттуг бода азы шээр малды эки тураның өргүлү кылдыр салып болур, а даңгырак күүседип, өргүлге салыр болза, таарымчалыг эвес болур. 24Чуургаларын бырыштыр азы чуура базып, үзе тыртып азы кезип каан малды Дээрги-Чаяакчыга эккеп салбаңар, бодуңарның чер-чуртуңарга ынчаар кылбаңар[*]. 25Өске чер чурттуг улустуң холундан шак ындыг малды Бурганыңарга өргүл кылдыр эккеп салбаңар: олар кемдээшкинниг-дир, четпес-дудуу-дур, ынчангаш Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг болбас-тыр».

26Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 27«Бызаа, хураган азы анай төрүттүнер болза, чаш дириг амытан чеди хүн дургузунда иези-биле кады турзун, а сески хүнден ыңай Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр салырынга таарымчалыг болу бээр+. 28Ынчалза-даа инек болгаш шээр малдың төлүн төрээн иези-биле кады чаңгыс хүнде дөгербеңер+. 29Дээрги-Чаяакчыга салыр өөрүп четтириишкин өргүлүн дөгерип турар болзуңарза+, Дээрги-Чаяакчы ону силерден хүлээп алыр кылдыр өргүңер: 30өргүл малын даартагы хүнге чедир арттырбайн, ол-ла хүнде чиир херек+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

31Мээң айтыышкыннарымны сагыңар база күүседиңер. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 32Израиль чоннуң аразынга Мени ыдыктай көрзүн дээш, Мээң ыдыктыг адымны бужартатпаңар. Мен – силерни ыдыктап турар Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 33Мен силерни египет черден Бурганыңар болур дээш үндүрүп эккелдим. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!+»

23

Байырлалдарга хамаарышкан дүрүм-хоойлу

23^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Ыдыктыг чыыштар деп чарлаар ужурлууңар Дээрги-Чаяакчының байырлалдары бо-дур; Мээң байырлалдарым бо-дур.

3Алды хүн дургузунда ажылдаңар, а чедиги хүн – онзагай амыр-дыш хүнү, ыдыктыг чыыш хүнү-дүр+. Ынчан кандыг-даа ажыл кылбаңар, ол хүн – чурттап турар бүгү аал-ораныңарга Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан амыр-дыш хүнү-дүр.

4Доктааткан үе кээрге, улусту чыылдырар ужурлууңар ыдыктыг чыыштар, Дээрги-Чаяакчының байырлалдары бо-дур. 5Бир айның он дөртте, имир дүшкенде, Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан Хосталыышкын байырлалы болур+. 6Ол-ла айның он бешки хүнүнде Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан база бир байырлал – Ажыткы-биле хөөтпээн далганнар байырлалы болур. Чеди хүн иштинде ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир силер. 7Ол байырлалдың бирги хүнүнде ыдыктыг чыыштан кылыңар, хүннүң кылыр ажыл кылбаңар. 8Чеди хүн дургузунда Дээрги-Чаяакчыга өргүлдерни эккеп салып туруңар. А чедиги хүнде ыдыктыг чыыш болур, ынчан хүннүң кылыр ажыл кылбаңар+».

9Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 10«Израиль чонга мону чугаала. Мээң силерге берип турарым черге чеде бергеш, дүжүт ажаай берзиңерзе, баштайгы дүжүдүңерниң бирги моожазын Бурганның бараалгакчызынга эккеп бериңер+. 11Бурганның бараалгакчызы бирги моожаны амыр-дыш хүнүнүң даартазында Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгатсын. Ынчан ооңар Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг болур. 12Бирги моожаны Дээрги-Чаяакчыга бараалгадыр хүнде четпес-дудуу эвес бир харлыг эр хураганны Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салыңар. 13А ооң-биле кады далган-тараа өргүлүн: олива үзү холаан, бир эфаның оннуң ийизи ишти эң шынарлыг далганны Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыттыг өргүл кылдыр салыңар, оон ыңай олче бир гинниң дөрттүң бири ишти арагадан кудуңар. 14Бурганыңарга өргүлдү эккеп салыр хүнүңерге чедир чаа дүжүттүң хлевин-даа, хоорган тараазын-даа, тараа баштарын-даа чивеңер: силерниң бүгү салгалдарыңарга, чурттап турар бүгү аал-ораныңарга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм ол-дур.

15Амыр-дыш хүнүнүң даартазында хүнден – өргүлге салыр моожаны эккеп салган хүнүңерден ыңай чеди катап чеди хонукту санап алыңар: ол үе бүрүнү-биле эртер ужурлуг+. 16Чедиги чеди хонуктуң соонда үнер бирги хүнге чедир бежен хүннү санап алгаш, Дээрги-Чаяакчыга чаа далган-тараа өргүлүн салыңар. 17Чурттап турар аал-ораныңардан Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр ийи хлебти бараалгадып эккелиңер. Шак ол хлебти бир эфаның оннуң ийизи ишти далганны ажыткы-биле хөөткеш, быжырар ужурлуг силер. Ол дээрге Дээрги-Чаяакчыга салган баштайгы дүжүттүң өргүлү-дүр. 18Ооң соонда хлебтен аңгыда, чеди баш четпес-дудуу эвес бир харлыг эр хураганны, бир бугажыкты база ийи кошкарны эккелиңер. Олар Дээрги-Чаяакчыга салган бүрүн өрттедир өргүлдер болзун. А ол ышкаш далган-тараа өргүлү болгаш арага өргүлүн Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыттыг өргүл кылдыр эккеп салыңар. 19Оон ыңай дүктүгүр хунаны бачыт дээш өргүл кылдыр база ийи баш бир харлыг эр хураганны эп-найырал өргүлү кылдыр салыңар. 20Бурганның бараалгакчызы оларны Дээрги-Чаяакчыга онза өргүлдер кылдыр бараалгадып, баштайгы дүжүттүң далган-тараазы болгаш ийи хураган-биле кады өргүлге салыр: олар Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан ыдыктыг өргүл болур база Бурганның бараалгакчызынга хамааржыр. 21Шак ол хүнде ыдыктыг чыыш болурун чонга чарлап чугаалаңар, хүннүң кылыр ажыл кылбаңар: бо дээрге силерниң бүгү аал-ораныңарга, бүгү салгалдарыңарга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм-дүр.

22Бодуңарның чериңерге дүжүт ажаап тура, шөлүңерниң кыдыын чедир ажаавайн, арттырып калыңар база ажаап турар тарааңар черже кээп дүжер болза, чыгбаңар: ону ядыыларга база өскээртен келген улуска арттырып калыңар+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!»

23Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 24«Израиль чонга мону чугаала. Чедиги айның бирги хүнү силерге амыр-дыш хүнү, Трубалар байырлалы болгаш ыдыктыг чыыш болуп эртсин+. 25Хүннүң кылыр ажыл кылбаңар, Дээрги-Чаяакчыга отка өрттедир өргүлден салыңар».

26Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 27«А ол-ла чедиги айның онгу хүнү – өндүр улуг арыглаашкын хүнү-дүр, ынчан силерге ыдыктыг чыыш болуп эртсин. Бодуңарны шеглээшкин-биле томаартыңар база Дээрги-Чаяакчыга отка өрттедир өргүлден салыңар+. 28Ол хүнде кандыг-даа ажыл кылбаңар, чүге дээрге силерни Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунга арыглаар хүн-дүр. Ол дээрге өндүр улуг арыглаашкын хүнү-дүр. 29А ол хүнде бодун шеглээшкин-биле томаартпас кижи бүрүзүн чонунуң аразынга амылыг арттырбас. 30Шак ол хүнде кандыг-бир ажыл кылыр кижи турар болза, Мен ону чонунуң аразынга узуткап каар мен. 31Кандыг-даа ажыл кылбаңар: ол дээрге силерниң бүгү аал-ораныңарга, бүгү салгалдарыңарга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм-дүр. 32Ол дээрге силерге онзагай амыр-дыш хүнү-дүр. Айның тоску хүнүнүң кежээзинде бодуңарны шеглеңер: ол кежээден эгелээш, онгу хүннүң кежээзинге чедир амыр-дыжыңарны сагыңар».

33Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 34«Израиль чонга мону чугаала. Чедиги айның он беште Чадырлар байырлалы эгелээр. Ол байырлал Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан чеди хүн дургузунда үргүлчүлээр+. 35Ооң бирги хүнүнде ыдыктыг чыыш болур, ынчан хүннүң кылыр ажыл кылбаңар. 36Чеди хүн дургузунда Дээрги-Чаяакчыга отка өрттеткен өргүлдү эккеп салып туруңар. Сески хүнде силерге база бир ыдыктыг чыыш болур, ынчан Дээрги-Чаяакчыга отка өрттедир өргүлдү салыр силер. Онзагай чыыш болур үе ол-дур, ынчан хүннүң кылыр ажыл кылбаңар.

37Дээрги-Чаяакчының байырлалдары шак ындыг боор-дур, ыдыктыг чыыштарны ол үеде эрттирер кылдыр доктаадып алыр силер. Ынчан Дээрги-Чаяакчыга дараазында өргүлдерни: бүрүн өрттедир өргүлдү, далган-тараа өргүлүн, эп-найырал өргүлдерин база арага өргүлдерин – өргүл бүрүзүн бодунуң өргүүр ужурлуг хүнүнде эккеп салыр силер. 38Ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан амыр-дыш хүннерин утпайн, силерниң бүгү анаа өргүлдериңерден ажыр, хамык даңгырак күүсеткен өргүлдериңерден база Дээрги-Чаяакчыга эккеп салырыңар бүгү эки тура өргүлдериңерден ажыр эккеп салыңар.

39А чедиги айның он беште, черниң беримчези болур дүжүттү ажаап каапкаш, Дээрги-Чаяакчының байырлалын чеди хүн дургузунда байырлаңар: бирги болгаш сөөлгү хүнде дыштаныр силер+
40Бирги хүнде бодуңарга каас-чараш ыяштың чимистерин, пальма ыяжының бүрүлүг будуктарын, сырый, калбак бүрүлүг ыяштың адырларын база хем эрииниң талдарын ап алгаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунга чеди хүн өөрүп-хөглеңер+. 41Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан ол байырлалды чылдың-на чеди хүн байырлаңар: силерниң бүгү салгалдарыңарга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм ол-дур – ону чедиги айда байырлап чоруңар. 42Чадырларга чеди хүн чурттаңар: Израильдиң үндезин чурттакчызы болур кижи бүрүзү шак ол чадырларга чурттаар ужурлуг. 43Силерниң хамык үре-салгалыңар Мээң израиль чонну Египеттен үндүрүп эккелгеш, чадырларга чурттадып каанымны билип алзын. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен».

44Моисей оон израиль чонга Дээрги-Чаяакчының байырлалдарының дугайында дамчыдып чугаалап берген.

24

Алдын колду болгаш ыдыктаан хлебтер

24^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Ыдыктыг черде турар чырыткы+ үргүлчү кыпсын дээш, чырыдарда ажыглаар, оливадан сы бастырган, эң арыг үстү сеңээ эккээрин израиль чонга дужаа+. 3Аарон чырыткыны Ужуражылга майгынында ыдыктыг аптараның мурнунда турар көжегениң даштынга, Дээрги-Чаяакчының мурнунга кежээден эртенге чедир үргүлчү тургузар ужурлуг: силерниң салгалдарыңарга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм ол-дур. 4Аарон чырыткыларны Дээрги-Чаяакчының мурнунга арыг алдындан кылган колдуга[*] үргүлчү кыпсыр ужурлуг.

5Эң шынарлыг далганны алгаш, он ийи хлебтен быжырып ал: хлеб бүрүзүн быжырарынга бир эфаның оннуң ийи кезээ далган үнер ужурлуг. 6Оларны Дээрги-Чаяакчының мурнунда арыг алдындан кылган ширээге*, бир одуругга алды хлеб чыдар кылдыр, ийи одуруглай салып каг+. 7Одуруг бүрүзүнге кончуг эки ладанны салып каг. Ол ладанны хлебтер орнунга, өргүлдүң сагындырыг болур кезээ дег кылдыр өрттетсин. 8Ээлчеглиг амыр-дыш хүнү кээрге-ле, ол хлебтерни Дээрги-Чаяакчының мурнунга үргүлчү салып турар херек: израиль чоннуң мөңге хүлээлгези ол-дур. 9Шак ол хлеб Ааронга болгаш ооң оолдарынга хамааржыр, олар ону ыдыктыг черге чиир ужурлуг+, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыга салган өргүлдерден оларга аажок ыдыктыг өргүл ол-дур: оларның үргүлчү алыр үлүү ол-дур».

Бурганны болгаш өске улусту хүндүлээри

10Бир израиль херээженниң египет ачалыг оглу турган. Ол кижи израиль чоннуң аразынга тургаш, чоннуң турлаанга израиль кижи-биле алгыш-кырыш үндүрген. 11Израиль херээженниң оглу Дээрги-Чаяакчының адын бак сөглеп, каргаптарга, ону Моисейге эккелген. (Ооң авазы Данның төрел бөлүүнден үнген Даври дээр кижиниң уруу Саломит чүве-дир.) 12Ол оолду Дээрги-Чаяакчының күзел-соруу улуска ажыттынгыжеге чедир хоругдап кааннар+.

13Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 14«Мени бак сөглеп, каргап турган кижини чоннуң турлааның даштынче үндүре бер, ооң каргыжын дыңнап турган хамык улус холдарын ооң бажынче салзын база чыглып келген бүгү улус ону даштар-биле соп каапсын+. 15Израиль чонга мону чугаала. Бодунуң Бурганын бак сөглеп, каргаар кижи бүрүзү бачыдын боду чүктээр+. 16Дээрги-Чаяакчының адын бак сөглеп, каргаар кижини өлүрүп каар херек, бүгү чон ону даштар-биле соп каапсын: Израильдиң үндезин чурттакчызы-даа кижини, өскээртен келген-даа кижини, Дээрги-Чаяакчының адын бак сөглеп, каргаар-ла болза, өлүрүп каар херек+.

17Бир кижи өске кижини өлүрер болза, ооң бодун өлүрүп каар херек+. 18А өске кижиниң малын өлүрген кижи ол малдың орнун дириг мал-биле тургузуп, төлээр ужурлуг+. 19Өске кижиге кемдээшкин чедирер кижи турар болза, ооң кылганы дег чүвени аңаа база кылзын+. 20Сыйык сөөк дээш – сыйык сөөк, карак дээш – карак, диш дээш – диш: ооң өске кижиге чедиргени дег кемдээшкинни аңаа база чедирер ужурлуг. 21Мал өлүрген кижи ооң орнун тургузуп, төлээр ужурлуг, а кижи өлүрген кижини өлүрүп каар херек. 22Силерге чаңгыс дүрүм-хоойлу турзун: ол үндезин чурттакчы-даа кижиге, өскээртен келген-даа кижиге дөмей болзун+. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!»

23Моисей ол бүгүнү израиль чонга дамчыдып чугаалаарга, олар Дээрги-Чаяакчыны каргап турган кижини чоннуң турлааның даштынче үндүре бергеш, даштар-биле соп каапканнар. Олар Дээрги-Чаяакчының Моисейге берген айтыышкынын ынчалдыр күүсеткеннер.

25

Амыр-дыш чылы

(Хост. 23:10-11)

25^1Дээрги-Чаяакчы Синай дагга Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Мээң силерге берип турарым чуртка чеде бергениңерде, чер Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан амыр-дыш үезинде дыштаныр ужурлуг. 3Шөлүңерни алды чыл болбаазырадып тарыңар, виноградыңар шөлүн ажаап-карактаңар база чериңерниң дүжүдүн ажаап көрүңер+. 4А чедиги чыл черниң онзагай амыр-дыш чылы, Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан амыр-дыш чылы болзун: ынчан шөлүңерни болбаазырадып тарываңар, виноградыңар шөлүн ажаап-карактаваңар. 5Боду чайгаар үнүп келген дүжүдүңерни ажааваңар база ажаап-карактаваан сыптарда виноград чимистерин чыгбаңар: черниң амыр-дыш чылы келгени ол-дур. 6Черниң амыр-дыш чылының үези силерни аъш-чем-биле хандырар: сеңээ, сээң эр, херээжен кулуңга, хөлезилеттинген ажылчыныңга болгаш аалыңда чурттап турар даштыкы кижиге; 7мал-маганыңга база чериңде турар аң-меңге чериңниң бүгү дүжүдү аъш-чем болур».

Беженги чыл – Хосталга чылы болур

8«Чеди катап чеди чылды санап алыңар, ынчан силерге чеди амыр-дыш чылын киириштир дөртен тос чыл хуусаалыг үе санаттынып кээр. 9Чедиги айның онгу хүнүнде+ мыйыс эдискини[*] этсиңер. Өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде силерниң бүгү чериңерге мыйыс эдискини этсиңер. 10Беженги чылды ыдыктай көргеш, чериңерде чурттаан бүгү улуска хосталыышкынны чарлаңар: ол чыл силерге Хосталга чылы болзун. Хувааглыг черин садыпкан кижи бүрүзү черин дедир эгидип алзын база кулданыгже саттырыпкан кижи бүрүзү өг-бүлезинче ээп келзин. 11Беженги чыл силерге Хосталга чылы болзун. Чүнү-даа тарываңар база черге боду чайгаар үнүп келген дүжүттү ажааваңар, ажаап-карактаваан сыптарда виноград чимистерин чыгбаңар. 12Ол дээрге Хосталга чылы-дыр. Ол силерге ыдыктыг болзун. Шөлде өзүп үнген ногаа-чимисти чиир силер.

13Шак ол Хосталга чылында хувааглыг черин садыпкан кижи бүрүзү черин дедир эгидип алзын. 14Өске кижиге чериңер садып азы ооң черин садып ап тура, бот-боттарыңарны когаратпаңар. 15Дараазында Хосталга чылынга чедир арткан чылдарны санааш, ол чылдарның санын барымдаалап, черниң өртээн доктааткаш, өске кижиден черни садып ал, а ол кижи дүжүт чыып алганы чылдарның санын барымдаалап, черни сеңээ садар ужурлуг+. 16Шак ындыг чылдар хөй болган тудум-на, өртекти өстүрер ужурлуг сен, а ол чылдар эвээш боор болза, өртекти бадырар ужурлуг сен, чүге дээрге демги кижи сеңээ дүжүт санын садып турар болгай. 17Бот-боттарыңарны когаратпаңар, Бурганыңардан коргуңар; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – Мен-не болгай мен.

18Мээң дүрүмнеримни күүседиңер, хоойлуларымны сагыңар база күүседиңер, ынчан чериңерге сагыш амыр чурттаар силер. 19Чер силерге элбек дүжүттү бээрге, аъш-чемиңер четчир боор, чериңер кырынга сагыш амыр чурттаар силер. 20„Чедиги чылда тарывас база дүжүт ажаавас болзувусса, чүнү чиир бис?“ – деп айтыра бээриңер чадавас. 21Мен алдыгы чылда Бодумнуң ачы-буянымны силерже чорудуп бээр мен: ол чыл силерге үш чылда четчир дүжүттү хайырлаар+. 22Сески чылда тарааңар тарып тура, эрги дүжүдүңерни чиир силер. Чүгле тоску чылда, сески чылдың дүжүдү үнүп кээрге, чаа дүжүдүңерни чиир силер.

23Чер Меңээ хамааржыр, ынчангаш ону кезээ мөңгеде садып болбас, а силер дээрге Мээң черимге түр када турумчуп алган көшкүн улус-тур силер+. 24Ээлеп турарыңар бүгү черге биеэги ээге хувааглыг черин дедир садып алырын чөпшээреңер.

25Бир эвес ха-дуңма чонуңдан бир кижи ядарай бергеш, хувааглыг чериниң кезиин садып турар болза, ооң чоок төрели-камгалакчызы чедип келгеш, төрелиниң садыпкан черин дедир садып алзын+. 26А ядараан кижиниң орнунга черни дедир садып алыр төрели тывылбаан дижик. Ынчан ол кижи черин дедир садып алырынга четчир акша-хөреңги тып аар болза, 27дараазында Хосталга чылынга чедир арткан чылдарны санааш, черин садыпкан кижизинге артыкшылдыг төлевирни эгидип бергеш, хувааглыг черин дедир эгидип алзын. 28А бир эвес ол кижиде черни садып алган турган кижиге эгидип бээр акша-хөреңги чок болза, ооң чери Хосталга чылынга чедир садып алган кижиниң ээлелинге артып каар. Хосталга чылында чер биеэги ээзинче эглип кээр, ол кижи база катап бодунуң чериниң ээзи болу бээр+.

29Ынчаарга кандыг-бир кижи долгандыр ханалап каан хоорайда турар чуртталга бажыңын садыпкан болза, ону сатканындан бээр бүдүн чыл дургузунда дедир садып алырын чөпшээрээр. 30Бир эвес ээ кижи бүдүн чыл эрткижеге чедир бажыңын дедир садып албас болза, долгандыр ханалап каан хоорайда турар чуртталга бажыңы ону садып алган кижиге болгаш ооң бүгү салгакчыларынга кажан кезээде артып каар; ол бажыңны Хосталга чылында-даа ээзинге дедир эгитпес. 31А долгандыр ханалаваан суурларда турар бажыңнарны черде шөлдер-биле деңней көөр: оларны кажан-даа дедир садып ап болур, а Хосталга чылында олар биеэги ээлеринче дедир эглип кээр.

32А левиттерниң хоорайларынга хамаарыштыр алыр болза+, левиттер боттарының ээлээн хоорайларында бажыңнарын кажан-даа дедир садып ап болур. 33Кандыг-бир кижи левиттерден бажың садып алыр болза[*], левиттерниң ээлээн хоорайында турар садыпкан бажың Хосталга чылында ээзинче дедир эглип кээр. Чүге дээрге левиттерниң хоорайларында турар бажыңнар израиль чоннуң аразынга оларның ээлел чери болур. 34А левиттерниң хоорайларының чанында одар-белчиирлерни садып болбас, чүге дээрге олар кезээ мөңгеде левиттерниң ээлел чери болур.

35Ха-дуңма чонуңдан бир кижи ядарай бергеш, бодун шуут азырап шыдавайн баар болза, өскээртен келген, чуртуңарга түр када чурттап турар кижини дег, ону деткип көр+; ол силерниң араңарга амыдырап артсын. 36Аңаа акша чегдиргеш, хөө хуузун алба, бергениңден хөйнү негеве+. Бурганыңдан коргуп чор, демги кижи силерниң араңарга амыдырап артсын. 37Аңаа акша-мөңгүн бергеш, хөө хуузун алба, аъш-чемиң берип тура, бергениңден хөйнү дедир негеве. 38Мен дээрге силерге ханаан черни бээр дээш база Бурганыңар болур дээш, силерни египет черден үндүре берген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен.

39А бир эвес ха-дуңма чонуңдан ядарай берген бир кижини сеңээ садыптар болза+, аңаа кулдуң кылыр ажылын онаава+. 40Ол сээңиинге хөлезилеттинген ажылчын дег, түр када хөлечииң дег турзун; чүгле Хосталга чылынга чедир сеңээ ажылдап берзин+. 41А ол чыл кээрге, ооң боду-даа, ажы-төлү-даа сээң аалыңдан өг-бүлезинче, ада-өгбезиниң ээлел черинче дедир ээп чана берзин. 42Чүге дээрге израиль чон – египет черден Мээң үндүре берген кулдарым-дыр: оларны кулгулаштыр садып болбас+. 43Оларны каржы-дошкун чагырба+, Бурганыңдан коргуп чор. 44А силерге эр азы херээжен кул турзун деп бодаар болзуңарза, силерни хүрээлээн чоннардан эр азы херээжен кулду садып алыңар. 45Силерниң араңарда чурттап турар даштыкы улустуң уруг-дарыын база садып ап болур силер. Оларның өг-бүлези силерниң чуртуңарга көжүп келгенде төрүттүнген ажы-төлүн база садып ап болур силер. Шак ындыг улус силерниң өнчүңер бооп болур. 46Оларны ажы-төлүңерге өнчү кылдыр арттырып каап болур силер. Ажы-төлүңер кулдарыңарның ээлери болур дээш салгап алыр: оларны кажан кезээде кулданып ап болуруңар ол. А силерниң ха-дуңмаңарны – израиль чонну каржы-дошкуну-биле чагырбаңар.

47Силерниң араңарда чурттап турар даштыкы кижи бай-шыдалдыг апарган, а ха-дуңма чонуңдан бир кижи ядарай бергеш, даштыкы кижиниң азы ооң өг-бүлезиниң кулу кылдыр саттырыпкан дижик+
48Ындыг таварылгада, ол кижини садыпкан соонда дедир садып ап болур. Ону ооң акы-дуңмаларының бирээзи дедир садып алзын+. 49Азы ооң төрел акызы, азы ол акызының оглу, азы төрел бөлүүнден чоок төрелдериниң бирээзи ону дедир садып алзын. Азы ол боду бай-шыдалдыг апаар болза, бодун садып хостап алзын.

50Ынчан ол кул кижи ону садыпканы чылдан бээр ээлчеглиг Хосталга чылынга чедир арткан үени санааш, ону садып алган кижи-биле санажып алзын. Ол кижи бодун садыпкан акша-мөңгүннү чылдар санынга хуваагаш, төлээр акшаны берзин; ооң ээ кижиге турган үезин хөлезилеттинген ажылчын бооп турганы хуусаа кылдыр санаар херек. 51Хосталга чылынга чедир ам-даа хөй чылдар арткан болза, демги кижи оларның санын барымдаалап, ону садыптарга, алган акша-мөңгүнүн бодун дедир садып хостап турары дээш эгидип бээр ужурлуг. 52А Хосталга чылынга чедир эвээш чылдар арткан болза, демги кижи оларны киириштир санааш, ол чылдарның санын барымдаалап, бодун дедир садып хостап турары дээш төлээр ужурлуг.

53Саттырыпкан кижи бүгү ол чылдарда ээзиниң хөлезилеттинген ажылчыны дег болзун: ээ кижи демги кижини каржы-дошкуну-биле чагыра бээрин болдурбаңар. 54Саттырыпкан кижи шак ынчаар дедир саттынып хосталбас-даа болза, Хосталга чылында ол боду-даа, ажы-төлү-даа хосталып, ээп чана бээр ужурлуг+. 55Чүге дээрге израиль чон – Мээң кулдарым-дыр. Мээң египет черден үндүре берген кулдарым – олар-дыр. Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар-дыр мен!»

26

Дыңнангыр чорук дээш ачы-буян

(Ы. х. к. 11:13-15; 28:1-14)

26^1«Боттарыңарга хоозун дүрзүлер, кижи холу-биле шуткуп-чазаан бурганнар, ыдыктыг адагаштар кылбаңар база чер-чуртуңарга даш көжээлер тургузуп, оларга мөгейбеңер+; Мен – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар болгай мен! 2Мээң доктаатканым амыр-дыш хүннерин сагыңар база Мээң ыдыктыг черимни хүндүлеңер+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!

3Мээң дүрүмнерим ёзугаар амыдыраар болгаш Мээң айтыышкыннарымны сагыыр база күүседир болзуңарза, 4Мен силерге чаъс-чаашкынны чогуур өйүнде бээр мен+; ынчан чер бодунуң дүжүдүн, а шөлдерде ыяштар – чимизин бээр+. 5Виноград чыылдазынга чедир элбек дүжүдүңер бастырарын, а тарылга үезинге чедир элбек виноградыңар чыырын уламчылаар силер. Аъш-чемиңерни тоттур чип, чер-чуртуңарга сагыш амыр чурттаар силер. 6Мен силерниң чуртуңарга амыр-тайбыңны тургузар мен; удуп чыдып аарыңарга, силерни коргудуп-дүвүредир кым-даа турбас+, айыылдыг аңнарны чер-чуртуңардан үндүр сывырар мен+ база дайзынның аг-шерии чуртуңар таварып эртпес. 7Дайзыннарыңарны үндүр сывырар силер; оларны хылыш-биле кыргып-хыдып узуткаар силер. 8Силерниң бежиңер чүс кижини, а чүзүңер – түмен шеригни үндүр сывырар+, дайзыннарыңарны хылыш-биле кыргып-хыдып, узуткаар силер. 9Силерже ээ көрүнгеш, хөй ажы-төлдү хайырлап, өстүрүп-көвүдедир мен, силер-биле чагыг-керээмни быжыглаар мен. 10Ооң мурнунда курлавырлап алган дүжүдүңер аажок хөй болур. Чаа дүжүттү шыгжаар дээш, эрги дүжүттү үндүр безин эже бээр силер.

11Чурттаар өргээмни араңарга тургузуп алыр мен+, силерден хая көрүнмес мен. 12Силерниң араңарга чоруп турар мен; силерге Бурган болур мен, а силер Мээң чонум болур силер+. 13Мен – силерни, египетчилерге кулдар болбазыннар дээш, египет черден үндүре берген Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы-дыр мен+. Дөңгүңерни чуура шапкаш, оорга-мойнуңарны хөндүрткеш, силерни эдертип аппарган мен».

Дыңнангыр эвес чорук дээш кеземче

(Ы. х. к. 28:15-68)

14«А бир эвес Мени тооп дыңнавас, бо бүгү айтыышкыннарны күүсетпес болзуңарза; 15Мээң дүрүмнеримни тооп көрбес, хоойлуларымны херекке албас болзуңарза база ооңар ужун Мээң бүгү айтыышкыннарымны күүсетпестээр болгаш Мээң чагыг-керээмни үрээр болзуңарза, чүү боорул? 16Ынчан Мен база силерни бак көөр мен. Силерже коргунчуг айыыл-халапты: харыксырадыр аарыгларны, халыынны салыр мен+. Ол аарыглардан карактарыңар шылап баксыраар, сеткил-хөңнүңер хинчектенир. Ынчан үрезиниңерни хей черге тарыыр силер, ооңар дайзыннарыңарга чемиш болур+. 17Мен силерге удур боор мен, дайзыннарыңарга аштырып алыр силер+; көрүшпес улузуңар силерни чагырып алыр; силерни кым-даа сүрбейн турда безин, дезип маңнажыр силер+.

18Ол бүгү болуп турда-ла, Мени тооп дыңнавас болзуңарза, бачыттарыңар дээш кеземчени чеди катап көвүдедир мен. 19Күш-шыдалыңарның улуургак чоруун сый шавар мен. Дээрни демир дег, черни чес дег кылып каар мен[*]. 20Ынчан силерниң күчү-күжүңер хей черге харыксырап төнер, чериңер дүжүдүн бербес, черде ыяштар чимизин бербес. 21А бир эвес Меңээ удур хөделиишкин кылып, Мени тооп дыңнаарын күзевес болзуңарза, бачыттарыңар дээш кеземче согуг санын чеди катап көвүдедир мен+. 22Ынчан силерже черлик аң-араатаннарны салыптар мен+. Олар ажы-төлүңерни тудуп алгаш баар, мал-маганыңарны кырып чиптер, силерни эвээжедир узуткап кааптар, оруктарыңар ээнзирей бээр!

23А ол бүгүнүң соонда безин халдавырлыг болур болзуңарза, Меңээ удур хөделиишкин кылыр болзуңарза, 24Мен база силерге удур апаар мен: бачыттарыңар дээш кеземче согуг санын чеди катап көвүдедир мен. 25Чагыг-керээмни үрээниңер дээш, өжээн негээр аг-шеригни силерже ыдар мен. Ынчан хоорайларыңарже чаштына бээр силер, ынчалза-даа силерниң араңарга аарыг-аржыкты нептередиптеримге, дайзынның холунче кире бээр силер. 26Аъш-чемиңер курлавырын узуткап каар мен+, ынчан он херээжен кижиниң шупту арткан далганын быжырарынга чаңгыс-ла суугу четчир база хаарган далганыңарны бичиилеп чедиштирер силер. Ону чигеш, тотпас силер+.

27А бир эвес ооң соонда-даа Мени дыңнавас болзуңарза база Меңээ удур хөделиишкин кылыр болзуңарза, 28Мен килеңней берип, силерге удур апаар мен база бачыттарыңар дээш кеземче согуг санын чеди катап көвүдедир мен. 29Аштааныңардан оолдар-кыстарыңарның эът-бодун чиир силер+. 30Мөгейиишкин кылыр бедик черлериңерни үрегдеп, мөгейип турар адагаштарыңарны бузуп кааптар мен; мөчү-сөөктериңерни дүрзү-бурганнарыңар бузундуларынче октаптар мен+. Мээң сеткилим силерден хөңнү кала бээр. 31Силерниң хоорайларыңарны ээнзиредир мен, ыдыктыг дээн черлериңерни хоозурадыр мен+ база өргүлдериңерниң чаагай чыдын таарымчалыг деп көрүп тынмас мен. 32Чер-чуртуңарны хоозурадып каарымга, аңаа чурттай берген дайзыннарыңар безин кайгап-харай бээр+. 33А силерни өске чоннар аразынга тарадыр мен+. Хылыжымны ужулгаш, сооңарже анныр мен. Чер-чуртуңар ээнзирээр, хоорайларыңар үрелип бустур.

34Дайзыннарыңар чуртунче силерни алгаш баар. Чер ынчан бодунуң ээнзиреп-хоозураарының бүгү үезинде дыштанмааны амыр-дыш чылдарының орнун тургузуп алыр. Чер амыр-тамчыын көре бээр, дыштанмааны бүгү амыр-дыш чылдарының орнун тургузуп алыр+. 35Силер аңаа чурттап туруңарда, чер амыр-дыш чылдарында чеже хире амыр-тамчыын көрбээнил, хоозуралының бүгү үезинде шак ол амыр-тамчыын көре бээр. 36А силерден дириг арткан улус канчаарыл? Дайзыннарының чурттарынга оларның чүректеринче коргуушкунну сиңирер мен: хатка чайганган бүрү шылыраарга, хылыш туткан кижи сывыртаан-даа дег, дезип ыңай боорлар. Сүрүп турар кижи чок-даа болза, пет кээп ужарлар. 37Силерни сүрүп турар хылыш туткан кижи-даа бар дег, бот-бодуңарга тептигер силер+. Дайзыннарыңарга удур туржур күжүңер чок болур+. 38Өске чоннар аразынга кырлыр силер, дайзыннарыңар чурту силерни сыырыптар. 39А силерден артып калган улус дайзыннарыңарның чурттарынга боттарының-даа, ада-өгбелериниң-даа кем-буруузу дээш хилинчек көөрлер.

40Ынчан олар боттарының болгаш ада-өгбезиниң кем-буруузун база Меңээ өскерлип, кемниг херектер үүлгеткеннерин, Меңээ удур болуп турганнарын миннирлер+. 41Мээң база оларга удур апарганымны, оларны дайзыннарының чуртунче аппарганымны миннирлер. Бир эвес оларның бачыттыг чүректери томаарый бээр; олар кем-буруузу дээш кеземчени хүлээп алыр болза, 42Мен база Иаков, Исаак болгаш Авраам-биле чарган чагыг-керээлеримни бодап кээр мен; бо чер-чуртту база бодап кээр мен. 43А ооң бетинде ол улус бо черни каггаш чоруптарга, олар чокта, ээнзиреп каар чер дыштанмааны амыр-дыш чылдарының орнун тургузуп алыр. А ол улус кем-буруузу дээш – Мээң хоойлуларымны тоовайн турганы база Мээң дүрүмнеримден хая көрнүп турганы дээш – кеземчени хүлээп алыр. 44Бо бүгү ындыг-даа бооп турза, Мен оларны, дайзыннарының чуртунга турда, тоовайн барбас мен, олардан хая көрүнмес мен. Оларны узуткавас мен база олар-биле чарган чагыг-керээмни үревес мен. Мен дээрге оларның Дээрги-Чаяакчы Бурганы-ла болгай мен! 45Олар дээш, өгбелери-биле чарган чагыг-керээмни бодап кээр мен. Мен оларга Бурган болур дээш, бүгү өске чоннар көрүп турда, оларның өгбелерин египет черден үндүре берген мен. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!»

46Дээрги-Чаяакчының Синай дагга Моисейни дамчыштыр израиль чонга доктаадып кааны дүрүм-хоойлулар, сургаалдар шак ындыг боор-дур.

27

Дээрги-Чаяакчыга даңгырактар болгаш ыдыктыг өргүлдер

27^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону дамчыдып чугаала. Бир-ле кижини доктааткан өртек ёзугаар Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктаар деп онза даңгырак берген дижик сен+. 3-7Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктаан кижини дедир хостаар дизиңзе, доктааткан өртекти: чээрбиден алдан хар чедир назылыг эр кижи дээш – бежен мөңгүн ыдыктыг шекелди[*]; херээжен кижи дээш – үжен шекелди; бештен чээрби хар чедир назылыг улус болза, эр кижи дээш – чээрби шекелди, а кыс кижи дээш – он шекелди; бир айдан беш хар чедир назылыг улус болза, эр кижи дээш – беш шекелди, а кыс кижи дээш – үш шекелди; алдан хардан улуг назылыг улус болза, эр кижи дээш – он беш шекелди, а херээжен кижи дээш – он шекелди төлээр ужурлуг сен. 8А бир эвес доктааткан өртекти төлээр харыың чок болза, ыдыктаан кижиңни Бурганның бараалгакчызының мурнунга эккел. Бурганның бараалгакчызы ыдыктаан кижиңниң өнчү-хөреңгизин үнелеп көргеш, ону барымдаалап, төлээр өртээңни доктаатсын.

9А бир эвес Дээрги-Чаяакчыга эккеп салып болур малды өргүүрүн аазаан болзуңза, ол малың ыдыктыг болу бээр. 10Ол малды солуй салып, эки малды багайы-биле, багайын – экизи-биле орнавас ужурлуг сен. А бир эвес малды өске мал-биле солуур болзуңза, баштай салган-даа, орнап турар-даа малың Дээрги-Чаяакчыга салган ыдыктыг өргүл болур. 11Ынчаарга аазаан малың кандыг-ла-бир арыг эвес, Дээрги-Чаяакчыга өргүп болбас мал болза, ооңну Бурганның бараалгакчызынга эккеп көргүс. 12Бурганның бараалгакчызы ол малдың эки-багайын үнелеп көрзүн: өртээн чеже кылдыр доктаадыр-дыр, ынчалдыр болзун. 13Бир эвес ол малыңны дедир садып алыр деп турар болзуңза, доктааткан өртекке немей өртектиң бештиң бирин бээр сен+.

14Бир-ле кижи бодунуң бажыңын Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктап турар болза, Бурганның бараалгакчызы ол бажыңның эки-багайын үнелеп көрзүн: өртээн чеже кылдыр доктаадыр-дыр, ынчалдыр болзун. 15Бир эвес бажыңын бараалгадыпкан кижи оозун дедир садып алыр деп турар болза, доктааткан өртекке немей өртектиң бештиң бирин берзин, ынчан бажың ооңуу болу бээр.

16Бир-ле кижи бодунуң хувааглыг черинде шөлдү Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктап турар болза, ол дээш доктааткан өртек тарыыр үрезин хемчээлинден хамаарышсын: бир хомер ишти арбай дээш, бежен мөңгүн шекелди төлезин. 17Кандыг-бир кижи шөлүн Хосталга чылы эрткен соонда дораан-на Бурганга бараалгадып, ыдыктап турар болза, доктааткан өртек өскерилге чокка артсын+. 18А кандыг-бир кижи шөлүн Хосталга чылы эрткен соонда, элээн болгаш, бараалгадып, ыдыктап турар болза, Бурганның бараалгакчызы дараазында Хосталга чылынга чедир арткан чылдарның санын барымдаалап, акша-мөңгүннү санааш, төлээр ужурлуг түңнү доктааткан өртектен казып каапсын. 19Шөлүн бараалгаткан кижи оозун дедир садып алырын күзээр болза, доктааткан өртекке немей өртектиң бештиң бир кезээ акша-мөңгүннү берзин, ынчан ол шөл база катап ооңуу болу бээр. 20Ынчаарга ол кижи шөлүн дедир садып албас болза азы ук шөлдү өске кижиге садыпкан болза, ону ам дедир садып аары болдунмас+. 21Ынчан ол шөл Хосталга чылында Дээрги-Чаяакчыга ыдыктыг өргүл болу бээр; Бурганга кезээ мөңгеде тураскааткан шөлдү дег, ону Бурганның бараалгакчызы ээлээр+.

22А бир эвес кандыг-бир кижи ооң хувааглыг черинге хамаарышпас шөлдү садып алгаш, Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктап турар болза, 23Бурганның бараалгакчызы Хосталга чылынга чедир арткан чылдарны санааш, өртекти доктаадыр ужурлуг. А демги кижи доктаадып каан өртекти барымдаалап, акшаны ол-ла хүндүс Дээрги-Чаяакчыга ыдыктыг өргүл кылдыр бээр ужурлуг. 24Ол шөл Хосталга чылында демги кижиниң садып алганы ээзинче – черни хуваалда ёзугаар ээлеп турар кижиже эглип кээр. 25Доктааткан өртек бүрүзүн ыдыктыг шекел-биле санашсын: бир шекелдиң деңзизи чээрби герага+ дең болзун.

26Мал-маганның эң баштай төрүттүнген бүгү төлдери Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр, ынчангаш оларны кым-даа бараалгадып, ыдыктап шыдавас. Бода-даа, шээр-даа мал болур болза, олар Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр-ла болгай+. 27А бир эвес арыг эвес малды бараалгадып, ыдыктап турар болза, ону доктааткан өртекке немей өртектиң бештиң бирин бергеш+, дедир садып ап болур. Ынчаарга малды дедир садып алыр кижи чок болза, ону доктааткан өртек-биле садар херек.

28Кижиниң хуу өнчү-хөреңгизинден Дээрги-Чаяакчыга кезээ мөңгеде тураскаадып турары кандыг-даа чүүлдү: кижини-даа, малды-даа, хувааглыг черде шөлдү-даа садып азы дедир садып ап болбас. Кезээ мөңгеде Бурганга тураскааткан кандыг-даа чүүл Дээрги-Чаяакчыга аажок ыдыктыг өргүл болур. 29Бир эвес шак ол кезээ мөңгеде тураскааткан чүүл кижи болур болза, ону дедир садып ап болбас; ындыг кижини өлүмге онаар херек+

30Черге өзүп үнер бүгү чүүлдүң оннуң бир кезии – шөлдерниң дүжүдү болгаш ыяштарның чимистери Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр, ол дээрге Аңаа салган ыдыктыг өргүл-дүр+. 31Бир эвес кандыг-бир кижи бодунуң оннуң бир кезии үлүүн дедир садып алырын күзээр болза, ооң өртээн төлезин база өртектиң бештиң бир кезиин немей берзин+. 32Бода болгаш шээр малдың оннуң бир кезиин – демдектээн бүгү малды Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктаар ужурлуг. 33Онгу малдың ээзи кижи оларны эки-багайлап ылгавазын база солувазын; а бир эвес ээ кижи шак ындыг малды солуп алыр болза, ол мал-даа, солуй салган малы-даа ыдыктыг өргүл болур база ону дедир садып алыры болдунмас».

34Дээрги-Чаяакчының израиль чонга Моисейни дамчыштыр Синай дагга берген айтыышкыннары шак ындыг боор-дур.

* 5:1 Каргыш салган сөс – кандыг-бир кемниг херек үүлгеттинген болза, когараан кижи азы шииткекчи херек үүлгедикчизинге каргыш салыры-биле кыжанып, ону буруузун минниринче албадаар турган (Башт. 17:2 көр).

* 5:15 Ыдыктыг черге ажыглап турган шекел хүн бүрүнүң садыг-саарылгазынга ажыглап турганындан аар турган чадавас (Хост. 30:13 көр).

* 6:18 Азы: «Чүгле ыдыктыг болу берген улус аңаа дээп болур».

* 8:8 Урим биле туммим – Бурганның бараалгакчыларының Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун тодарадыр дээш ажыглап турганы ийи херексел.

* 11:5 Сарлык-деге – еврей дылда «шафан» дээр, хая-даштыг черге чурттаар үүрмек хээкчи (Ыд. ыр. 103:18; У. ч. 30:26 көр).

* 11:13 Куштар – куштарның аттарының чамдыызын шын очулдурган деп бүзүрелдиг чугаалаары берге, оларның элээн хөйү чүгле Чоокку Чөөн чүкте чурттап турар, ынчангаш бо даңзыны чижеглеп алган даңзы деп билзе чогуур.

* 11:22 Еврей сөзүглелде хээкчи курттарның дөрт аңгы хевириниң аттары кирген. Оларны тодарадып, чиге очулдурары кончуг берге.

* 11:30 Бо дириг амытаннарны ылаптыы-биле тодарадып, амгы үениң дириг амытаннары-биле дөмейлей көөрү болдунмас. Ынчангаш оларның чамдыктарының бурунгу еврей аттарын киирген.

* 13:47 Дүдүк – еврей дылда «дүдүк» деп билиишкинни база «кеш аарыглары» деп билиишкинни чаңгыс-ла ол «цараат» деп сөс-биле илередип турган.

* 15:2 Мага-бот – бо сөс кижиниң алдыкы органнарын ойзу адап турар хире.

* 16:8 Чорударының үлүү – еврей дылда ийиги хунаны «Азазелге» деп айыткан. Болгу дег өске билиишкин ёзугаар «Азазел» деп сөс ээн кургаг ховуда чурттаан буктуң ады болур.

* 18:21 Азы: «Молох бурганга бараалгадыры-биле бербе» (Лев. 20:2 көр).

* 19:20 Азы: «Ол херекти истеп-хынаар ужурлуг».

* 19:27-28 Үстүнде айыткан ёзулалдар ол үениң дүрзү-бурганнарга чүдүүр улузунуң шажынчы ёзулалдары бооп чадавас (3 Хаан. 18:28; Иер. 16:6; 41:5 көр).

* 21:4 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Бурганның бараалгакчызы кадайы азы кадайының төрелдери өлүрге, арыг эвес апарып, бужартавас ужурлуг».

* 22:16 Азы: «Оон башка Бурганның бараалгакчылары ыдыктыг өргүлдерни чигеш, бачыды дээш буруулуг болурлар».

* 22:24 Бо домактың болгу дег өске утказы мындыг: «Бодуңарның чер-чуртуңарга малыңарны чазаваңар».

* 24:4, 6 Азы: «Арыг колду», «арыг ширээ».

* 25:9 Мыйыс эдиски – еврей дылда «шофар» дээр, кошкар мыйызындан кылган этсир хөгжүм херексели.

* 25:33 Өске бурунгу сөзүглелде «Левиттерниң кайы-бирээзи бажыңын дедир садып албайн барза» деп бижээн.

* 26:19 Бо сөстерниң утказы мындыг: «Дээр силерже чаъзын чагдырбас, чер силерге дүжүдүн бербес» (Ы. х. к. 28:23 көр).

* 27:3-7 5:15-ке немелде тайылбырны көр.

+ 1:2 Лев. 6:8-13
+ 1:9 Хост. 29:18
+ 1:13 Лев. 1:9

+ 1:14 Лев. 5:7; 12:8; 14:4; 15:14, 29; Сан. 6:10

+ 1:17 Э. д. 15:10
+ 1:17 Лев. 1:9
+ 2:1 Лев. 6:14-18; Сан. 15:4-9
+ 2:2 Лев. 1:9
+ 2:3 Лев. 7:10; 10:13
+ 2:4 Хост. 29:2
+ 2:5 Лев. 6:21
+ 2:9 Лев. 1:9
+ 2:11 Лев. 6:17
+ 2:12 Хост. 23:19
+ 2:13 Сан. 18:19; 2 Чыл. 13:5
+ 2:14 Лев. 23:14
+ 2:16 Лев. 2:1
+ 2:16 Лев. 1:9
+ 3:1 Лев. 7:11-21, 29-34
+ 3:5 Лев. 1:9
+ 3:11 Лев. 1:9; 21:6; Сан. 28:2; Иез. 44:7
+ 3:16 Лев. 1:9
+ 3:16 Лев. 7:23

+ 3:17 Э. д. 9:4; Лев. 7:26; 17:10; Ы. х. к. 12:23-24; Аж.-ч. 15:20,

+ 4:2 Лев. 5:15; Сан. 15:22-29

+ 4:7 Хост. 30:1-2

+ 4:11-12 Хост. 29:14; Лев. 6:11; 9:11; 16:27; Сан. 19:3,

+ 4:13 Сан. 15:24-25
+ 4:17 Сан. 19:4
+ 4:27 Сан. 15:27
+ 4:31 Лев. 1:9
+ 5:2 Лев. 11
+ 5:3 Лев. 12—15 эгелер

+ 5:4 Башт. 11:30, 35; 1 Хаан. 14:24, 29; Эккл. 5:4

+ 5:7 Лев. 1:14; 12:8
+ 5:11 Сан. 5:15
+ 5:13 Лев. 2:3
+ 5:15 Лев. 4:2, 27; Сан. 15:22-29

+ 5:16 Лев. 6:5; 22:14; 27:13, 15, 27, 31; Сан. 5:7

+ 6:2-3 Хост. 23:4
+ 6:2-3 Лев. 19:11
+ 6:5 Сан. 5:7
+ 6:9 Лев. 1:2-17
+ 6:10 Хост. 28:39-43
+ 6:11 Лев. 4:2
+ 6:12 Неем. 10:34
+ 6:14 Лев. 2:1-16
+ 6:17 Лев. 2:11
+ 6:18 Хост. 29:37; Лев. 6:18
+ 6:21 Лев. 2:5
+ 6:21 Лев. 1:9
+ 6:22 Хост. 29:23-25
+ 6:25 Лев. 4
+ 6:28 Лев. 11:32; 15:12
+ 6:30 Лев. 16:27
+ 7:1 Лев. 5:14—6:7
+ 7:7 Лев. 14:13
+ 7:9 Лев. 2:4-5
+ 7:10 Лев. 2:3
+ 7:11 Лев. 3:1-17
+ 7:12 Лев. 2:4; Сан. 6:15
+ 7:15 Лев. 22:29-30
+ 7:16 Лев. 19:5-8
+ 7:20 Лев. 22:3
+ 7:23 Лев. 3:16-17
+ 7:24 Лев. 17:15

+ 7:26 Э. д. 9:4; Лев. 3:17; 7:26; 17:10-11, 14; Ы. х. к. 12:23-24; Аж.-ч. 15:20,

+ 7:31 Сан. 6:20
+ 8:8 Хост. 28:30
+ 8:9 Хост. 28:36
+ 8:10 Хост. 30:26-29; Сан. 7:1
+ 8:12 Хост. 30:30
+ 8:15 Хост. 27:2
+ 8:16 Лев. 3:3-4
+ 8:17 Лев. 4:11-12
+ 8:21 Лев. 1:9
+ 8:23 Лев. 14:14-17
+ 9:11 Лев. 4:11-12; Сан. 19:5
+ 9:23 Сан. 6:22-27

+ 9:24 Башт. 6:21; 3 Хаан. 18:38; 1 Чыл. 21:26; 2 Чыл. 7:1

+ 10:1 Хост. 6:23
+ 10:1 Хост. 30:9
+ 10:2 Сан. 11:1; 16:35
+ 10:2 Сан. 3:4; 26:61
+ 10:3 Хост. 19:22
+ 10:4 Хост. 6:18,
+ 10:6 Лев. 21:10
+ 10:7 Лев. 21:10
+ 10:9 Иез. 44:21
+ 10:10 Лев. 11:47
+ 10:13 Лев. 2:3
+ 10:16 Лев. 9:3, 15
+ 10:18 Лев. 6:26
+ 11:2 Мк. 7:19; Аж.-ч. 10:12-15; Рим. 14:14
+ 11:22 Мк. 1:6

+ 11:25 Лев. 13:6, 34; 14:8, 9, 47; 15:5; 16:26, 28; 17:15; Сан. 19:10; 31:24

+ 11:32 Лев. 15:12; Сан. 19:15
+ 11:33 Лев. 6:28; 15:12
+ 11:39 Лев. 17:15; 22:8; Ы. х. к. 14:21

+ 11:44 Лев. 19:2; 20:7, 26; 21:8; 1 Пет. 1:16; Евр. 12:10

+ 11:47 Лев. 10:10; Иез. 44:23
+ 12:2 Лев. 15:19
+ 12:3 Э. д. 17:12
+ 12:4 Лк. 2:22
+ 12:8 Лев. 1:14; Лк. 2:24

+ 13:3 Сан. 12:10; 4 Хаан. 5:1; 15:5; 2 Чыл. 26:20

+ 13:6 Лев. 11:25
+ 13:34 Лев. 11:25; 13:6
+ 13:46 Сан. 5:2; 12:14; Лк. 17:12
+ 14:2 Мф. 8:4; Мк. 1:44; Лк. 5:14; 17:14
+ 14:4 Лев. 1:14
+ 14:4 Сан. 19:6
+ 14:4 Хост. 12:22
+ 14:7 4 Хаан. 5:10
+ 14:7 Лев. 16:22
+ 14:8 Лев. 11:25
+ 14:13 Лев. 7:7
+ 14:14 Лев. 8:23
+ 14:25 Лев. 8:23
+ 14:47 Лев. 11:25
+ 14:49 Лев. 14:4
+ 14:57 Лев. 10:10
+ 15:5 Лев. 11:25
+ 15:12 Лев. 6:28; 11:32
+ 15:14 Лев. 1:14
+ 15:16 Ы. х. к. 23:10
+ 15:19 Лев. 12:2
+ 15:24 Лев. 18:19

+ 15:25 Лев. 11:47; Мф. 9:20; Мк. 5:25; Лк. 8:43

+ 15:29 Лев. 1:14

+ 15:31 Сан. 5:3; 19:13, 20; Иер. 7:30; Иез. 5:11; 23:38

+ 16:1 Лев. 10:2

+ 16:2 Хост. 26:31; 30:10; Мф. 27:51; Евр. 6:19; 9:3

+ 16:2 Хост. 25:22
+ 16:4 Хост. 28:39-43; Иез. 44:18
+ 16:13 Хост. 25:21-22
+ 16:18 Хост. 30:10
+ 16:22 Лев. 14:7
+ 16:23 Лев. 6:11
+ 16:26 Лев. 11:25

+ 16:27 Хост. 29:14; Лев. 4:11-12; 6:30; 9:11; Сан. 19:5; Евр. 13:11

+ 16:29 Лев. 23:27-32; Сан. 29:7-11
+ 16:32 Хост. 29:30
+ 17:5 Ы. х. к. 12:15-20
+ 17:6 Э. д. 8:21; Лев. 1:9
+ 17:7 2 Чыл. 11:15
+ 17:9 Ы. х. к. 12:20
+ 17:10 Э. д. 9:4-6; Лев. 3:17
+ 17:11 Евр. 9:22
+ 17:13 Ы. х. к. 12:16,
+ 17:15 Лев. 11:25, 40
+ 18:3 Иез. 20:7-8; 23:8

+ 18:5 Ы. х. к. 4:1; 32:47; Неем. 9:29; У. ч. 4:4; Иез. 18:9; 20:11; Рим. 8:13; 10:5; Гал. 3:12

+ 18:8 Ы. х. к. 22:30
+ 18:9 Ы. х. к. 27:22; 2 Хаан. 13:12
+ 18:15 Э. д. 38:26
+ 18:16 Мф. 14:4; Мк. 6:18
+ 18:17 Ы. х. к. 27:23
+ 18:18 Э. д. 29:30; 30:15
+ 18:19 Лев. 15:24
+ 18:20 Хост. 20:14
+ 18:22 Э. д. 19:5; Башт. 19:22; Рим. 1:27
+ 18:23 Хост. 22:19
+ 18:25 Сан. 35:34; Иер. 2:7; Иез. 36:17
+ 19:2 Лев. 11:44; Иис. 24:19; 1 Пет. 1:16
+ 19:3 Хост. 20:8-12
+ 19:4 Хост. 20:3-5; Ы. х. к. 5:8
+ 19:5 Лев. 7:16-18
+ 19:9 Лев. 23:22; Ы. х. к. 24:19; Руф 2:1-2
+ 19:10 Руф 2:1,
+ 19:11 Хост. 20:15; Лев. 6:2-3
+ 19:11 Эф. 4:25; Кол. 3:9
+ 19:12 Хост. 20:7; Ы. х. к. 5:11; Мал. 3:5
+ 19:13 Ы. х. к. 24:14-15; Рим. 13:8
+ 19:15 Хост. 23:2-3; Ы. х. к. 1:17

+ 19:16 Хост. 23:1, 7; Ы. х. к. 27:25; 3 Хаан. 21:1-11

+ 19:17 Мф. 18:15; Лк. 17:3

+ 19:18 У. ч. 20:22

+ 19:18 1 Хаан. 20:17; Мф. 5:43; 19:19; 22:39; Мк. 12:31; Лк. 10:27; Иак. 2:8; Рим. 13:9; Гал. 5:14

+ 19:19 Ы. х. к. 22:9

+ 19:26 Э. д. 9:4; Лев. 3:17; 7:26; 17:10; Ы. х. к. 12:23-24; Аж.-ч. 15:20,

+ 19:26 Ы. х. к. 18:10
+ 19:27 Лев. 21:5
+ 19:28 Лев. 21:5; Ы. х. к. 14:1
+ 19:29 Ы. х. к. 23:17
+ 19:30 Лев. 26:2

+ 19:31 Хост. 22:18; Ы. х. к. 18:11; 1 Хаан. 28:7

+ 19:32 У. ч. 20:29

+ 19:33 Хост. 22:21

+ 19:34 Хост. 12:49; Лев. 24:22; Сан. 15:16; Ы. х. к. 10:19

+ 19:36 Ы. х. к. 25:13; У. ч. 11:1; 20:10; Иез. 45:10

+ 20:2 Лев. 18:21
+ 20:3 Лев. 17:10
+ 20:3 Иез. 5:11
+ 20:4 Ы. х. к. 17:2-5
+ 20:6 Лев. 19:31
+ 20:7 Лев. 11:44
+ 20:9 Хост. 21:17

+ 20:10 Хост. 20:14; Лев. 18:20; Ы. х. к. 22:22; Ин. 8:5

+ 20:11 Лев. 18:7-16; Ы. х. к. 22:30; Э. д. 35:22

+ 20:12 Э. д. 38:26
+ 20:13 Лев. 18:22; Рим. 1:27
+ 20:14 Лев. 18:17; Ы. х. к. 27:23
+ 20:15 Хост. 22:19
+ 20:17 Лев. 18:9; 2 Хаан. 13:12
+ 20:18 Лев. 15:24; 18:19
+ 20:19 Лев. 18:12-13
+ 20:20 Лев. 18:14
+ 20:21 Лев. 18:16; Мф. 14:4; Мк. 6:18
+ 20:24 Хост. 3:17
+ 20:25 Лев. 11:2-47; Ы. х. к. 14:4-20
+ 20:26 Лев. 11:44
+ 20:27 Лев. 19:31
+ 20:27 Хост. 22:18
+ 21:1 Иез. 44:25
+ 21:5 Лев. 19:27
+ 21:6 Лев. 3:11
+ 21:7 Иез. 44:22
+ 21:8 Лев. 11:44
+ 21:9 Э. д. 38:24
+ 21:10 Лев. 10:6; Иез. 24:17
+ 21:11 Сан. 19:14
+ 21:12 Лев. 10:7
+ 21:14 Иез. 44:22
+ 21:18-20 Ы. х. к. 23:1
+ 22:3 Лев. 7:20-21
+ 22:4 Лев. 13:3; 15:2
+ 22:4 Сан. 19:11
+ 22:8 Хост. 22:31; Лев. 11:40; 17:15
+ 22:10 Хост. 29:33
+ 22:11 Сан. 18:11
+ 22:14 Лев. 6:5
+ 22:20 Ы. х. к. 15:21; 17:1; Мал. 1:8,
+ 22:27 Хост. 22:30
+ 22:28 Хост. 23:19; Ы. х. к. 22:6
+ 22:29 Лев. 7:12
+ 22:30 Лев. 7:12-15
+ 22:33 Сан. 15:41
+ 23:3 Хост. 20:8; 35:2
+ 23:5 Хост. 12:1-13
+ 23:8 Хост. 12:14-20; 13:3-7

+ 23:10 Хост. 23:19; 34:26; Сан. 15:20; Ы. х. к. 26:2

+ 23:15 Хост. 23:16; 34:22; Ы. х. к. 16:9
+ 23:22 Лев. 19:9; Ы. х. к. 24:19; Руф 2:1,
+ 23:24 Сан. 29:1-6
+ 23:27 Лев. 16:29-31; Сан. 29:7-11
+ 23:34 Сан. 29:12-39; Ы. х. к. 16:13-15
+ 23:39 Хост. 23:16
+ 23:40 Неем. 8:14-16
+ 24:2 Хост. 25:31
+ 24:2 Хост. 27:20-21
+ 24:6 Хост. 25:30
+ 24:9 1 Хаан. 21:6; Мф. 12:4
+ 24:12 Сан. 15:34
+ 24:14 Сан. 15:35-36
+ 24:15 Хост. 20:7; Ы. х. к. 5:11
+ 24:16 3 Хаан. 21:10
+ 24:17 Э. д. 9:6; Хост. 21:12; Сан. 35:31
+ 24:18 Хост. 21:33,

+ 24:19 Хост. 21:23-25; Ы. х. к. 19:21; Башт. 1:7; Мф. 5:38

+ 24:22 Хост. 12:49; Лев. 19:34; Сан. 15:16; Ы. х. к. 10:19

+ 25:3 Лев. 26:34-35
+ 25:9 Лев. 23:27
+ 25:15 Лев. 27:17-24
+ 25:21 Ы. х. к. 28:8
+ 25:23 1 Чыл. 29:15
+ 25:25 Руф 3:9; 4:3-6; Сан. 27:11; Иер. 32:7
+ 25:28 Лев. 27:19-21
+ 25:32 Сан. 35:2; Иис. 21:1-40
+ 25:35 1 Ин. 3:17
+ 25:36 Хост. 22:25-27; Ы. х. к. 15:7-8
+ 25:39 4 Хаан. 4:1; Неем. 5:5; Мф. 18:25
+ 25:39 Ы. х. к. 24:14
+ 25:40 Хост. 21:2; Ы. х. к. 15:12
+ 25:42 1 Кор. 7:23
+ 25:43 Эф. 6:9
+ 25:47 Неем. 5:5
+ 25:48 Неем. 5:8
+ 25:54 Хост. 21:2; Ы. х. к. 15:12
+ 26:1 Хост. 20:4-5; 23:24
+ 26:2 Лев. 19:30
+ 26:4 Ы. х. к. 11:14; 28:12; Иез. 34:27
+ 26:4 Ыд. ыр. 66:7; 84:13

+ 26:6 Иер. 30:10; 46:27; Иез. 39:26; Мих. 4:4

+ 26:6 Иез. 34:25

+ 26:8 Ы. х. к. 32:30; Иис. 23:10; 2 Чыл. 24:24; Иса. 30:17

+ 26:11 Иез. 37:26

+ 26:12 Иер. 30:22; Иез. 11:20; Зах. 13:9; Ажыд. 21:3

+ 26:13 Хост. 20:2; Ы. х. к. 5:6

+ 26:16 Ы. х. к. 28:22; 3 Хаан. 8:37; 2 Чыл. 6:28

+ 26:16 Башт. 6:4; Иер. 5:17; Мих. 6:15
+ 26:17 Башт. 2:14; 3 Хаан. 8:33
+ 26:17 Иис. 7:4; У. ч. 28:1
+ 26:21 Э. д. 4:15; Ыд. ыр. 78:12
+ 26:22 Ы. х. к. 32:24
+ 26:26 Иса. 3:1; Иез. 4:16; 5:16; 14:13
+ 26:26 Иса. 9:20; Мих. 6:14; Агг. 1:6

+ 26:29 Ы. х. к. 28:53; 4 Хаан. 6:29; Ыы. 4:10; Иер. 19:9; Иез. 5:10

+ 26:30 4 Хаан. 23:20; 2 Чыл. 34:5; Иез. 6:5

+ 26:31 4 Хаан. 25:9

+ 26:32 Ы. х. к. 29:24; 3 Хаан. 9:8; Иер. 18:16

+ 26:33 Ы. х. к. 4:27; 28:64; Неем. 1:8; Иер. 9:16; Иез. 12:15; Зах. 7:14

+ 26:34 Хост. 23:10-11; Лев. 25:2-7; 2 Чыл. 36:21

+ 26:37 Иер. 46:16

+ 26:37 Иис. 7:12; Башт. 2:14

+ 26:40 3 Хаан. 8:47; 2 Чыл. 6:37; Неем. 9:2; Дан. 9:4-5

+ 27:2 Сан. 30:1-17; Башт. 11:30; 1 Хаан. 1:11,

+ 27:13 Лев. 6:5
+ 27:17 Лев. 25:15
+ 27:20 Лев. 25:28
+ 27:21 Сан. 18:14
+ 27:25 Хост. 30:13
+ 27:26 Хост. 13:2, 11-16
+ 27:27 Лев. 6:5
+ 27:29 Сан. 21:2; Башт. 11:35
+ 27:30 Сан. 18:21; Ы. х. к. 14:22
+ 27:31 Лев. 6:5

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Левит

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ